بلوچ

موقعیت جغرافیایی:

شهرستان سراوان با وسعتی حدود23880 کیلومترمربع با سابقه ای تاریخی وتمدنی بسیارکهن در شرقی ترین نقطه کشور واقع شده است.8/12درصد مساحت کل استان را شامل می شود.

 

مشخصات عمومی شهرستان سراوان بر اساس تقسیمات کشوری سال 1385

تعدادآبادی

تعداددهستان

تعدادبخش

تعداد شهر

سهم از کل استان

مساحت

کیلومترمربع

شهرستان

جمع

خالی از سکنه

دارای سکنه

731

 

227

504

14

6

6

8/12

23880

سراوان

منبع: استانداری سیستان وبلوچستان

 

موقعیت جغرافیایی شهرستان سراوان طول شرقی حداقل 61درجه و6دقیقه و10ثانیه وحداکثر 63درجه و20دقیقه است وعرض شمالی حداقل 26درجه و32دقیقه و30ثانیه وحداکثر 28درجه و5دقیقه می باشد.

ارتفاع شهرستان سراوان از سطح دریا1195 متر می باشد.

 

 

 

 

 

 

- آمار مربوط به طول وعرض جغرافیایی شهرستان سراوان 1385

عرض شمالی

طول شرقی

نام شهر

حداکثر

حداقل

حداکثر

حداقل

درجه

دقیقه

ثانیه

درجه

دقیقه

ثانیه

درجه

دقیقه

ثانیه

درجه

دقیقه

ثانیه

سراوان

28

05

00

26

32

30

63

20

00

61

06

10

 

منبع: استانداری سیستان وبلوچستان

 

 

حدود شهرستان سراوان:

این شهرستان از شمال غرب به خاش،از غرب به ایرانشهر،از شرق و جنوب شرقی به پاکستان واز جنوب به شهرستان سرباز محدود می گردد.این شهرستان 384کیلومترمرز مشترک با کشور پاکستان دارد.

شهرستان سراوان به زادگاه خورشید ایران شهرت دارد بطوری که طلوع وغروب خورشید در سراوان با طلوع وغروب خورشید در غربی ترین شهر کشور1ساعت،17درجه اختلاف دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

موقعیت روستای کلپورگان

 

 

روستای کلپورگان دردهستان حومه ازبخش مرکزی شهرستان سراوان در محدوده         درجه     و دقیقه    عرض شمالی و درجه و     دقیقه طول شرقی واقع گردیده است :این روستا از شمال به ارتفاعات سیاهان (رشته کوه )باارتفاع    متر از سطح آبهای آزاد ازجنوب به زمینهای موات :ازشرقبه زمینهای خالی و رودخانه گزیندر ازغرب به زمینهای زراعتی ونخلستان محدود می شود و در 25کیلومتری شهر سراوان واقع گردیده است.

 

 

جایگاه روستای در نظام سطح بندی خدمات :

در نظام ساماندهی فضاها و مراکز روستایی روستای کلپورگان بعنوان یکی از حوزه های عمران روستایی در مجموعه محمدی ازمنظومه سراوان در نظر گرفته شده است و حوزه نفوذ محدودی را شامل می شود .

 

 

ویژگیهای آب وهوایی منطقه :این منطقه دارای ایستگاه هواشناسی نبوده لذا ازاطلاعات ایستگاه هوشک سراوان بعنوان نزدیکترین ایستگاه هواشناسی به روستا استفاده شده است بر اساس ارقام  موجود در این استگاه متوسط درجه حرارت روزانه 8/21درجه سانتیگراد و حداکثر درجه حرارت برابر 45درجه سانتیگراد در آذرماه میباشد .متوسط بارندگی ایستگاه در یک دوره 21ساله 110میلیمتربوده که حداکثر آن برابر 6/70میلیمتر در ماههای زمستان و حداقل آن 5/3میلیمتر در فصل پاییزمحاسبه گردیده است . رطوبت نسبی هوای منطقه بین 45%تا68%درنوسان بوده وپتانسیل تبخیر منطقه برابر با 3744میلیمترگزارش گردیده است.

 

جریان بادهای روستا :

بطورکلی منطقه عموماازدو جهت تحت تاثیر وزش باد قراردارد:

 

 

-بادهایی که از سمت جنوب وشبه جزیره عربستان میوزند وبا گرمای شدید همراه هستند .

-بادهای مرطوب و موسمی اقیانوس هند که از جنوب شرقی می وزنداین بادها به علت داشتن رطوبت در تابستان موجب کاهش گرمای ودرزمستان باعث مرطوب شدن هوا و کاهش سرما ی خشک منطقه میگردد.

 

 

مهمترین بادهایی که در منطقه جریان دارند عبارتند از:-

 

-باد گوریچکه درزمستان واز سمت شمال به جنوب وزیده و هنگام وزش سرمای خشکی به همراهمی آورد این باد جزو بادهای مضربه شمارمیآید.

 

 

 

 

-بادلورا که در تابستان از شمال غرب به جنوب شرق میوزد بسیار گرم بوده وهنگام برخورد با صورت پوست رامی سو زاند .

 

 

-باد نمبیان ازاواسط زمستان تا آخر تابستان از جنوب وجنوب شرق به سمت شمال می وزد این باد مرطوب بوده وهمراه با ابر است :»مردم محل این باد را جزو بادهای مفید وبا برکت قلمداد میکنند.

 

حوادث طبیعی و زلزله خیزی:چون شهرستان سراوان وتوابع آن در نزدیکی گسل سراوان قرار دارند هراز چند گاهی زمین لرزه هایی این مناطق را تکان می دهد.

 

براساس آمار موجود در سال 1313زلزله ای بشدت 6/7ریشتر در منطقه به وقوع پیوسته ودرسال 1363نیز زلزله ای با شدت 9/6 ریشتر به ثبت رسیده است.وقوع این خطرات سبب می شود تا در ساخت وساز مساکن وابنیه  روستایی تمهیداتی در نظر گرفته شود تا در صورت بروز حوادث احتمالی میزان خسارتها به حداقل ممکن برسد.

از نظر سیل خیزی با توجه به نزدیکی روستا با ارتفاعات ووجود مسیل در محدوده روستا لازم است تمهیداتی جهت انحراف مسیل و ایمن سازی مسکن روستایی در نظر گرفته شود

 

 

منابع تامین آب روستا :

 

شبکه آب آشامیدنی روستا در سال 1364توسط جهاد سازندگی اجرا شده ولی بعلت آبدهی کم چاه وفرسودگی شبکه مجددادر سال 83با حفر چاه جدید وتکمیل واصلاح شبکه ونصب منبع هوایی 100متر مکعب همه ساکنان روستا از آب آشامیدنی بهداشتی بر خوردار شده اند .

آب مورد نیاز کشاورزی روستا نیز توسط یک رشته قنات بطول3کیلومتر تامین می شود که در سالهای جاری 500متر آن بازسازی شده استودبی قنات حدود 2اینچ در ثانیه می باشد جهت تامین آب وحفظ قنات روستا لازم است که کارهای آبخیزداری واحداث بند خاکی در قسمت شمالی روستا صورت گیرد . قنات روستا مربوط به کل اهالی بوده وکشاورزان هر یک سهمی از آب آن را در اختیار دارند که بصورت ساعتی بین آنها تقسیم میشود.

 

 

وضعیت اقتصادی و اشتغال روستا :

 

 

الف)کشاورزی

 

اقتصاد روستای کلپورگان مبتنی بر کشاورزی میباشد بطوریکه 90%اهالی در این بخش اشتغال دارند . زمینهای کشاورزی با وسعت حدود 24هکتار در سمت جنوب غرب و نخلستان در غرب روستا واقع شده است.

زراعت روستا شامل : گندم ,جو,ذرت, صیفی جات, یونجه,سبزیجات و حبوبات می باشد .البته در سالهای اخیر بعلت خشکسالی و کمبود آب سطح زیر کشت محصولات بشدت کاهش یافته و نخلستان روستا نیز در معرض نابودی قرار گرفته است .

 

ب).دامداری :

 

دامداری نیز در کنار کشاورزی نقش مهمی در اقتصاد روستا داشته بطوریکه هر خانوار حدود 5رأس دام کوچک را در خانه نگهداری می نمایند.مجموع دام موجود روستا 500رأس گوسفند ؛بز و بزغاله و 20 رأس گاو و گوساله میباشد .

 

 

جدول شماره (   )سطح زیر کشت و تعداد دام روستای کلپورگان را در سال 1367 نشان میدهد .

 

 

 

 

 

 

 

سطح زیر کشت (اصله)

 

 

 

 

 

سطح زیرکشت(هکتار)

 

نام آبادی

 

 

 

 

خرما

انگور

 

نارنگی

 

لیمو

 

پرتقال

 

یونجه

 

پیاز

 

هندوانه

 

برنج

 

جو

 

گندم

1351

1922

20

 

18

 

273

 

 

24/0

-

-

-

-

56/1

 

کلپورگان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تعداد دام کوچک

 

اصله

 

سطح زیر کشت

 

 

 

نام آبادی

 

 

 

 

شتر

 

 

 

گاوو گوساله

سنتی

 

 

بزوبزغاله

 

 

 

گوسفند و

 

بز

 

باغ وقلمستان

 

 

 

دیم متر مربع

 

 

 

آبی مترمربع

 

 

 

-

 

 

 

 

 

-

 

 

 

 

151

 

 

 

 

 

 

9

 

 

 

 

 

47175

 

 

 

 

 

-

 

 

 

 

 

285/11

 

 

 

 

کلپورگان

 

 

 

 

 

 

 

 

خدمات آموزشی ؛بهداشتی روستا

 

دبستان روستای کلپورگان در سال 1337 تاسیس شده مساحت آن 2825متر مربع وسطح زیر بنا 162متر مربع می باشد . تعداد دانش آموزان دختر و پسر در مقطع ابتدایی66نفر می باشد .

 

 

 

 

 

تعداددانش آموزان

 

 

دختر

 

 

پسر

 

66

 

 

23

 

 

43

 

 

 

 

کارگاه سفال سازی :

 

در سال 1351احداث شده که حدود 30نفر در آن فعالیت می کرده اند و بعدا بصورت تعاونی اداره می شده ا ست و زیر نظر صنایع دستی میباشد در آن صنایع منحصر بفرد سفالی ساخته میشده که حتی به کشورهایی چون ژاپن صادر می شده در سالهای جاری بازار فروش بسیار راکت مانده بطوریکه افراد شاغل به 2الی3نفر تنزل پیدا کرده است . معدن خاک رس کارگاه در نزدیکی مشکوتک میباشد .

غار مشکوتک

غار مشکوتک یکی از جاذبه های طبیعی شهرستان سراوان می باشد که بیش از 50 متر طول دارد و پدیده ای طبیعی می باشد که از نظر جغرافیایی طبیعی حائز اهمیت است.این غار در کوه آهکی واقع شده وبه مرور زمان بر اثر حل واکسید شدن سنگها پدید آمده است.این غار به صورت تونلی از نوک قله تا پایین کوه کشیده شده است واز هر دو طرف به داخل آن راه دارد و پیمودن این کوه نیازی به امکانات کوه نوردی ندارد.و دارای استراحتگاه بزرگی به صورت سایبان می باشد

در دامنه این کوه دره ای مملو از گونه های بیابانی داز و نخلستان وجود دارد که بر زیبائی منطقه افزوده است.قبرستان،تپه باستانی و سنگ نگاره های تاریخی حکایت از سکونت انسانها در

اطراف این کوه در دورانهای گذشته دارد.غار مشکوتک در دوکیلومتری روستای کلپورگان واقع است که سفال آن شهرت جهانی دارد و از شهر سراوان 27 کیلومتر فاصله دارد

 

 

 

آمارمربوط به انواع ومیزان تولید کالاهای مختلف صنایع دستی شهرستان سراوان 1384

جمع

میزان تولید کالا

شرح(نوع کالا)

شهرستان

12کیلوگرم

12کیلوگرم

 

زیورآلات

محلی(طلاسازی)

 

 

سراوان

 

 

 

8900 قطعه

8900 قطعه

حصیربافی

215600 قطعه

215600 قطعه

سوزن دوزی بلوچ

162700 قطعه

162700 قطعه

سفال گری کلپورگان

3650 مترمربع

3650 مترمربع

گلیم بافی

1050 قطعه

1050 قطعه

بافتنی های سنتی

2205 قطعه

2205 قطعه

سکه دوزی

80 قطعه

80 قطعه

عروسک محلی

500 قطعه

500 قطعه

قلاب بافی

40 قطعه

40 قطعه

معرق چوب

10000 مترمربع

10000 مترمربع

حصیربافی

 

 

مأخذ:مدیریت صنایع دستی استان سیستان وبلوچستان

خانه بهداشت روستا :

 

در سال 1363راه اندازی و ساختمان جدید آن با زیر بنای 93متر مربع و مساحت 120 متر مربع در سال 1376احداث گردیده است .

 

برسی ویژگیهای جمعیتی روستا:

 

روستای کلپورگان به استناد آمار موجود در سال 55حدود 192نفر در قالب 52خانوار جمعیت داشته ودر دهه بعدی یعنی سال 65جمعیت روستا به192نفر یا 38خانوار رسیده است . در آخرین آمارگیری سال75 این روستا 289نفر یا 57 خانوار جمعیت داشته است .برسی روند چمعیت در دهه 65- 55

بیانگر کاهش تعداد خانوار و بعبارتی مهاجر فرستی روستا می باشد اگر چه با افزایش بعد خانوار میزان زاد وولد در این دهه دارای رشد نسبی بوده و در دهه 75-65با نرخ رشد 1/4درصد افزایش جمعیت داشته است . جمعیت روستای کلپورگان را طی دوره های آماری فوق الذکر نشان میدهد

 

 

نرخ رشد

 

نرخ رشد

سال1375

سال1365

سال1355

 

 

نام آبادی

 

75-65

 

65-55

 

بعد خانوار

 

خانوار

 

نفر

 

بعد خانوار

 

خانوار

 

نفر

 

بعد خانوار

خانوار

نفر

 

1/4

 

0

 

5

 

57

 

289

 

5

 

38

 

192

 

7/3

 

52

 

192

 

کلپورگان

 

همچنین در این سال میزان زاد وولد 5 نفر و مرگ و میر 2 نفر گزارش شده است .

 

 

براساس نتایج سر شماری نفوس و مسکن سال1375؛از مجموع 289نفر جمعیتروستا 155نفر را مردان و134نفر را زنان تشکیل داده اند .

همچنین از238نفر جمعیت 6ساله وبیشتر روستا 168نفر با سواد میباشند در نتیجه نرخ با سوادی روستا 6/70درصد بوده که در مقایسه با میزان با سوادی دهستان 5/66درصد و بخش مرکزی 7/63درصد وضعیت بهتری را نشان میدهد.

 

از 201نفر جمعیت 10ساله و بیشتر روستا 50نفر شاغل بوده که درصد اشتغال 8/24بدست میآید . نسبت اشتغال دهستان 1/20درصد وبخش 2/21درصد بوده که نشانگر وضعیت بهتر روستا نسبت به بخش و دهستان میباشد اگر چه بخش فعال نیروی کار در سالهای اخیر به علت خشکسالی به سایر نقاط مهاجرت داشته اند .

 

 

 

جدول ذیل وضعیت سواد و اشتغال روستای کلپورگان در مقایسه با دهستان و بخش را نشان میدهد

 

 

 

 

 

 

 

 

درصد

 

 

درصد

 

 

جمعیت شاغل

 

 

جمعیت10ساله

وبیشتر

 

 

جمعیت با سواد

 

 

جمعیت6ساله وبیشتر

 

 

 

 

نام روستا

 

 

 

 

 

شماره

 

اشتغال

 

با سواد

 

زن

 

مرد

 

زن

 

مرد

 

زن

 

مرد

 

 

زن

 

مرد

 

8/24

 

6/70

 

0

 

 

50

 

93

 

108

 

71

 

97

 

115

 

123

 

روستای کلپورگان

 

 

1

 

1/20

 

5/66

 

39

 

2678

 

6769

 

6752

 

4665

 

6205

 

8170

 

8162

 

دهستان حومه

 

 

2

 

2/21

 

 

7/63

 

57

 

3552

 

8564

 

8474

 

5613

 

7490

 

10328

 

10245

 

بخش مرکزی

 

3

 

 

 

 

براساس گزارش خانه بهداشت روستای کلپورگان جمعیت روستا درسال 1383به تفکیک گروههای سنی به شرح جدول ذیل می باشد .

 

 

گروههای سنی جمعیت (سال)

جمعیت(نفر)

 

4-0

 

53

9-5

54

14-10

 

59

19-15

62

24-20

56

29-25

35

35-30

 

35

39-36

 

11

 

44-40

19

49-45

 

13

 

54-50

 

16

 

59-55

 

8

 

وبالاتراز60

 

36

 

جمع کل

 

457

 

 

 

 

پیش بینی جمعیت روستا در افق طرح:

 

با توجه به یکسان بودن جمعیت در دهساله 55-65 وافزایش 1/4درصدی نرخ رشد دهساله 65-75هیچ دلیل روشنی برای توجیه تغیرات دو دهه آمار گیری حاصل نشد . معتمدان روستا نیز رقم یکنواخت جمعیت آمار گیری55و65رانپذیرفته و علت آنرا مهاجرت موقت تعدادی از افراد روستا در زمان آمارگیری عنوان کردند در نتیجه بمنظور اطمینان و دقت نظر در تصمیم گیری جمعیت سال 70مرکز آمار وسال 83 خانه بهداشت روستا را نیز با جمعیت های سر شماری رسمی مورد مقایسه قرار میدهیم . بر اساس جمعیت روستا در سال 70 معادل 333نفر ودر سال 83به116خانوار یا 475نفر میرسد که البته در این سال 40نفر جمعیت عشایرو352نفرنیز روستاهای تابعه و تحت پوشش خانه بهداشت بوده اند . در نتیجه جمعیت روستا در فاصله سالهای83-70با نرخ رشد 7/2درصد ودر فاصله سالهای 83-75با نرخ رشد 4/6درصد رشد نشان میدهد .

میانگین نرخ رشد 75-65و83-70معادل 5/3درصد بدست میآید که با جمعیت پایه سال 83یعنی475نفر جمعیت ده ساله آینده افق طرح 670نفر وبا کمی افزایش حدود 700نفر نتیجه می شود که ملاک طراحی خواهد بود .

 

 

وجه تسمیه و طوایف روستا:

 

نقل است که در دوران اسیلای مغول دو برادر روحانی بنام شیخ جمال و شیخ زین الدین و خواهر ایشان بنام بی بی کلپوره تحت تعقیب عوامل حکومت بوده که در این حوالی مفقود ودر داخل زمین پناه میگیرند .

 

آرامگاه شیخ جمال در حال حاضر در روستای پیر آباد 7کیلومتری شمال شرق کلپورگان و شیخ زین الدین در اطراف کوههای گورناگان  وبی بی کلپوره در جنوب روستا بنام آستانه مورد توجه مردم بوده وعصرهای دوشنبه و پنجشنبه عده کثیری به این زیارتگاه روی آورده و به راز و نیاز وعبادت می پردازند  نام کلپورگان منتسب به این بانوی بزرگوار می باشد . طوایف روستا عمدتا دهواری هستند ودرروستا محله بندی خاصی وجود ندارد .

 

 

خدمات موجود روستای کلپورگان

 

روستا از برق وشبکه اب اشامیدنی سالم وبهداشتی بر خوردار است. همچنین دفتر مخابرات دبستان ابتدایی مختلط خانه بهداشت فروشگاه تعاونی ومواد سوختنی کارگاه سفالسازی نانوایی اپاراتی و5باب مغازه خواربار فروشی از دیگر خدمات و امکانات موجود روستا بشمار می اید

 

 

جهات وموانع توسعه روستا :

سمت توسعه روستا غالباشمال وجنوب روستا می باشد و زمینهای کشاورزی در جنوب غرب ونخلستان و باغات در غرب روستا واقع شده که از موانع جدی توسعه روستا محسوب می شود .

کیفیت ابنیه موجود روستا :

حدود 70واحد مسکونی در روستا وجود دارد که بعضی از آنها 2الی3خانوار زندگی میکنند .

2باب از مصالح جدید آجروآهن وبقیه از مصالح سنتی محلی خشت وگل ویا بلوک وسنگ با سقف چوبی وحدود 20واحدمسکونی نیز تخریبی است .

دفتر مخابرات روستا در سال 1379در زیر بنا12متر مربع شروع به کار نموده است وفروشندگی تعاونی روستا در سال 1352در زیر بنا 120متر مربع احداث گردیده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 21:17  توسط عبدالحق  | 

ِِِِِِِِشورای سراوان

در قانون اساسي وظايف و اختيارات شوراي اسلامي شهر به شرح زير مي‌باشد 

 1-   انتخاب شهردار براي مدت چهار سال

تبصره 1- شوراي اسلامي شهر موظف است بلافاصله پس از رسميت يافتن نسبت به انتخاب شهردار واجد شرايط اقدام نمايد.

تبصره 2- شهردار نمي‌تواند همزمان عضو شوراي شهر باشد.

تبصره 3- نصب شهرداران در شهرها با جمعيت بيشتر از دويست هزار نفر و مراكز استان بنا به پيشنهاد شوراي شهر و حكم وزير كشو و در ساير شهرها به پيشنهاد شوراي شهر و حكم استاندار صورت مي‌گيرد.                                             

تبصره 4- دوره خدمت شهردار در موارد زير خاتمه مي‌پذيرد.

o         استعفاي كتبي با تصويب شورا

o         بركناري توسط شوراي شهر با رعايت مقررات قانوني

o         تعليق طبق مقررات قانوني

o         فقدان هر يك از شرايط احراز سمت شهردار به تشخيص شوراي شهر.

 2-   بررسی و شناخت کمبودها ، نيازها و نارساييهای اجتماعی ، فرهنگی ، آموزشی ، بهداشتی ، اقتصادی و رفاهی حوزه انتخابيه و تهيه طرحهاو پيشنهادهاي اصلاحي و راه حلهاي كاربردي در اين زمينه‌هاجهت برنامه‌ريزي و ارائه آن به مقامات مسئول ذيربط

3-   نظارت بر حسن اجراي مصوبات شورا و طرحهاي مصوب در امور شهرداري و ساير سازمانهاي خدماتي در صورتي كه اين نظارت مخل جريان عادي اين امور نگردد.

4-   همكاري با مسئولين اجرايي و نهادها و سازمانهاي مملكتي در زمينه‌هاي مختلف اجتماعي، فرهنگي، آموزشي، اقتصادي و عمراني بنا به درخواست آنان.

5-   برنامه‌ريزي در خصوص مشاركت مردم در انجام خدمات اجتماعي، اقتصادي، عمراني، فرهنگي، آموزشي و ساير امور رفاهي با موافقت دستگاههاي ذيربط.

6-   تشويق و ترغيب مردم در خصوص گسترش مراكز تفريحي، ورزشي و فرهنگي با هماهنگي دستگاههاي ذيربط.

7-   اقدام در خصوص تشكيل انجمنها و نهادهاي اجتماعي، امدادي، ارشادي و تاسيس تعاونيهاي توليد و توزيع و مصرف، نيز انجام آمارگيري، تحقيقات محلي و توزيع ارزاق عمومي با توافق دستگاههاي ذيربط.

8-   نظارت بر حسن اداره و حفظ سرمايه و داراييهاي نقدي، جنسي و اموال منقول و غيرمنقول شهرداري و همچنين نظارت بر حساب درآمد و هزينه آنها به گونه‌اي كه مخل جريان عادي امور شهرداري نباشد.

9-     تصويب آيين نامه‌هاي پيشنهادي شهرداري پس از رسيدگي به آنها با  رعايت دستورالعملهاي وزارت كشور.

10-  تاييد صورت جامع درآمد و هزينه شهرداري كه هر شش ماه يكبار توسط شهرداري تهيه مي‌شود و انتشار آن براي اطلاع عمومي و ارسال نسخه‌اي از آن به وزارت كشور.

11-  همكاري با شهرداري جهت تصويب طرح حدود شهر با رعايت طرحهاي هادي و جامع شهرسازي پس از تهيه آن توسط شهرداري با تاييد وزارت كشور و وزارت مسكن و شهرسازي.

12-  تصويب بودجه، اصلاح و متمم بودجه سالانه شهرداري و موسسات و شركتهاي وابسته به شهرداري با رعايت آيين نامه مالي شهرداريها و همچنين تصويب بودجه شوراي شهر.

تبصره – كليه درآمدهاي شهرداري به حسابهايي كه با تاييد شوراي شهر در بانكها افتتاح  مي‌شود واريز و طبق قوانين مربوطه هزينه خواهد شد.

13-  تصويب وامهاي پيشنهادي شهرداري پس از بررسي دقيق نسبت به مبلغ، مدت و  ميزان كارمزد.

14-  تصويب معاملات و نظارت بر آنها اعم از خريد، فروش، مقاطعه، اجاره و استيجاره كه به نام شهر و شهرداري صورت مي‌پذيرد با در نظر گرفتن صرفه و صلاح و با رعايت مقررات آيين نامه مالي و معاملات شهرداري.

تبصره – به منظور تسريع در پيشرفت امور شهرداري، شورا مي‌تواند اختيار تصويب و انجام معاملات را تا ميزان معيني با رعايت آيين نامه معاملات شهرداري به شهردار واگذار نمايد.

 

15-  تصويب اساسنامه موسسات و شركتهاي وابسته به شهرداري با تاييد و موافقت وزارت كشور.

16-  تصويب لوايح برقراري يا لغو عوارض شهر و همچنين تغيير نوع و ميزان آن با در نظر گرفتن سياست عمومي دولت كه از سوي وزارت كشور اعلام مي‌شود.

17-  نظارت بر حسن جريان دعاوي مربوط به شهرداري.

18-  نظارت بر امور بهداشت حوزه شهر.

19-  نظارت بر امور تماشاخانه‌ها، سينماها، و ديگر اماكن عمومي، كه توسط بخش خصوصي، تعاوني و يا دولتي اداره مي‌شود با وضع و تدوين مقررات خاص براي حسن ترتيب، نظافت و بهداشت اين قبيل موسسات بر طبق پيشنهاد شهرداري و اتخاذ تدابير احتياطي جهت جلوگيري از خطر آتش‌سوزي و مانند آن.

20-  تصويب مقررات لازم جهت اراضي غيرمحصور شهري از نظر بهداشت و آسايش عمومي و عمران و زيبايي شهر.

21-  نظارت بر ايجاد گورستان، غسالخانه و تهيه وسايل حمل اموات مطابق با اصول بهداشت و توسعه شهر.

22-  وضع مقررات و نظارت بر حفر مجاري و مسيرهاي تاسيسات شهري.

23-  نظارت بر اجراي طرحهاي مربوط به ايجاد و توسعه معابر، خيابانها، ميادين و فضاهاي سبز و تاسيسات عمومي شهر بر طبق مقررات موضوعه.

24-  تصويب نامگذاري معابر، ميادين، خيابانها، كوچه و كوي در حوزه شهري و همچنين تغيير نام آنها.

25-  تصويب مقررات لازم به پيشنهاد شهرداري جهت نوشتن هر نوع مطلب و يا الصاق هر نوع نوشته و آگهي و تابلو بر روي ديوارهاي شهر با رعايت مقررات موضوعه و انتشار آن براي اطلاع عموم.

26-  تصويب نرخ خدمات ارائه شده توسط شهرداري و سازمانهاي وابسته به آن با رعايت آيين نامه مالي و معاملات شهرداريها.

27-  تصويب نرخ كرايه وسايل نقليه درون شهري.

28-  وضع مقررات مربوط به ايجاد و اداره ميدانهاي عمومي توسط شهرداري براي خريد و فروش مايحتاج عمومي با رعايت مقررات موضوعه.

29-  وضع مقررات لازم در مورد تشريك مساعي شهرداري با ادارات و بنگاههاي ذيربط براي داير كردن نمايشگاههاي كشاورزي، هنري، بازرگاني و غيره.

 تبصره 1- در كليه قوانين و مقرراتي كه انجمن شهر عهده‌دار وظايفي بوده است شوراي اسلامي شهر با رعايت مقررات اين قانون بعد از يك سال از تاريخ تصويب جانشين انجمن شهر خواهد بود.

تبصره 2- وزارت خانه‌ها و موسسات دولتي و وابسته به دولت و سازمانهايي كه شمول قانون بر آنها مستلزم ذكر نام است موظف‌اند در طول مدت يك سال مذكور در تبصره فوق با بررسي قوانين و مقررات مربوط به خود هر كجا نامي از انجمن شهر سابق آمده و وظايفي را به آن محول نموده است جهت اصلاح اين گونه موارد لايحه اصلاحي به مجلس شوراي اسلامي ارائه نمايند.

 

 30-  نظارت بر حسن اداره امور مالی شهرداری و کليه سازمانها ، موسسات ، شرکتهای وابسته و تابعه شهرداری و حفظ سرمايه ، دارايي ها ، اموال عمومی و اختصاصی شهرداری ، و همچنين نظارت بر حساب درآمد و هزينه آنها با انتخاب حسابرس رسمی و اعلام موارد نقض و تخلف به شهردار و |يگيريهای لازم بر اساس مقررات قانونی

تبصره - کليه پرداختهای شهرداری در حدود بودجه مصوب با اسناد مثبته و با رعايت مقررات مالی و معاملاتی شهرداری به عمل می آيد که اين اسناد بايد به امضای شهردار و ذي حساب يا قائم مقام آنان که مورد تآئيد شورا یشهر باشند برسد.

 

 31-  شورا موظف است در پايان هر سال مالی صورت بودجه و هزينه خود را جهت اطلاع عموم منتشر نمايد و نسخه ای از آن را جهت بررسی بع شئرای شهرستا ن و استا ن ارسال کند.

32- واحدهای شهرستانی کليه سازمانها و موسسات دولتی و موسسات عمومی غير دولتی که در زمينه ارائه خدمات شهری وظايفی را بر عهده دارند ، موظفند برنامه سالانه خود را  در خصوص خدمات شهری که در چهارچوب اعتبارات و بودجه سالانه خود تنظيم شده به شورا ارائه نمايند.

33- همکار یبا شورای تآمين شهرستان در حدود قوانين و مقررات

34- بررسی و تآئيد طرحهای هادی و جامع شهرسازی و تفصيلي و حريم و محدوده قانونی شهرها پس از ارائه آن توسط شهرداری و ارسال به مراجع ذی ربط قانونی جهت تصويب نهايی

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هشتم فروردین 1387ساعت 9:57  توسط عبدالحق  | 

gis

" چگونگي استفاده از عكس هاي هوايي و تصاوير ماهواره اي در برنامه ريزي هاي شهري " چاپ ارسال برای دوستان
(19 :مجموع راي ها)
نوشته شده توسط ریحانه شاه‌مرادی   

 

 

" چگونگي استفاده از عكس هاي هوايي و تصاوير ماهواره اي در برنامه ريزي هاي شهري "

مقدمه :

آنچه كه امروزه در علوم زمين مطرح است توجه به جنبه كاربردي آن است . افزايش سريع جمعيت و محدوديت منابع غذايي و معدني ، چنان مشكلاتي را براي انسان به وجود آورده است كه امر برنامه ريزي به عنوان يك ضرورت براي همه كشورها تلقي مي شود . تخليه روستاها ، گسترش شهرها ، و گرايش به زندگي شهر نشيني با توجه به مسائل خاص خود به ويژه در كشورهاي جهان سوم از چنان پيچيدگي هايي برخوردار است كه بي توجهي به آن بر مشكلات اقتصادي ، اجتماعي آنان خواهد افزود ، از اين جهت براي دستيابي به يك روند توسعه متعادل ، مطالعات و پژوهش هاي جغرافيايي هم مي تواند راهگشا باشد .

در اين مطالعات حتي الامكان بايد از ابزار موجود و مطمئن بهره گرفت . نقشه ها و عكس هاي هوايي از جمله ابزار قدرتمندي هستند كه جغرافيدانان و برنامه ريزان شهري را در انجام تحقيقاتشان ياري مي دهند و كاربرد عكسهاي هوايي در شناسايي وضع موجود مناطق جغرافيايي و چشم اندازهاي ساخته دست انسان و بهره گيري از امكانات لازم بر كسي پوشيده نيست . مهمترين مراكز تجمع انساني شهرها هستند .

 شهر جايي است كه مركز كليه فعاليت هاي اقتصادي ، اجتماعي ، فرهنگي و سياسي است و اغلب ساكنين آن از طريق اشتغال در فعاليت هاي صنعتي و يا خدماتي امرار معاش مي كنند ، گرچه قسمت عمده شهرها را مناطق مسكوني تشكيل مي دهد ، اما بخش هاي ديگري چون خدمات و فضاي سبز نيز در آنها ديده مي شود . مناطق داخل شهر را از نظر نقش به بخش هاي مسكوني ، صنعتي ، خدماتي ، فضاي سبز و نظاير آن تقسيم مي كنند . تمامي اين عارضه هاي شهري و به عبارتي عارضه هاي مربوط به انسان با استفاده از معيارهاي مخصوص خود در روي عكس هاي هوايي شناسايي مي شوند و اطلاعات بسيار زيادي درباره موقعيت و اندازه هر كدام از پديده هاي شهري استخراج مي گردد كه به امر برنامه ريزي شهري كمك شاياني مي نمايد .

كاربرد ديگر عكس هاي هوايي در امور شهري مربوط به آمد و شد شهري و تشخيص و تعيين شبكه هاي ارتباطي متراكم و پرترافيك است كه دست اندركاران امور راهنمايي و رانندگي را در انجام وظايفشان ياري مي دهد .

در باستان شناسي و جامعه شناسي نيز مي توان از عكس هاي هوايي كمك گرفت . در باستان شناسي هدف اساسي مطالعه عكس ها بررسي و شناسايي آثار ساختماني زير زمين است .

اين بررسي به طور غير مستقيم صورت مي گيرد . بدين گونه كه ساختمان هاي مدفون شده در زير خاك تغييري قابل توجه در پوشش گياهي چه از نظر نوع و رشد آن ها به وجود مي آورد و باستان شناسان با تمرين و مطالعه و تفسير عكس ها قادر به شناسايي چنين عوارضي خواهند بود . در جامعه شناسي و جمعيت شناسي نيز عكس ها كمك مؤثري در بررسي تراكم و پراكندگي جمعيت و ساختمان هاي مسكوني مي نمايند و بدين ترتيب در برنامه ريزي مسائل جمعيتي و جامعه شناسي شهرها استعانت از عكس هاي هوايي به پيشبرد كار خواهد افزود .

 

شهر رم

آشنايي با ساختار شهري

1) ساختار شهري و عكس هاي هوايي

بخش هاي عمده اي كه ساختار شهري را تشكيل مي دهند را به دو صورت مي توان تقسيم بندي كرد : اول منطقه مسكوني ، منطقه تجارتي ، بخش صنعتي ، بخش خدمات ، فضاي سبز ، و شبكه ارتباطي .

دوم بخش مركزي شهر ، منطقه قديمي شهر ، منطقه جديد شهر و شهرك هاي حومه شهر . اين بخش ها به صورت دوايري متحد المركز هستند كه در بيرون همديگر قرار دارند . تقسيم بندي اول نقش شهر را مشخص مي كند . در صورتي كه در تقسيم بندي  دوم وضعيت تاريخي و رشد شهر ارزيابي مي گردد . البته هيچ كدام از اين مدل ها در همه شهرهاي فعلي ايران صدق نمي كند ، بلكه اين ها مدل هايي كلي و عام هستند . براي مثال در شهر هاي فعلي ايران كمتر شهري پيدا مي شود كه توسعه آن در همه جهات و به يك اندازه صورت گيرد . در نتيجه مشاهده دواير متحدالمركز بسيار مشخص ، چندان آسان نيست . امكانات توسعه در بعضي قسمت هاي شهر بيشتر از نواحي ديگر آن وجود دارد و سبب مي شود كه شهر در آن جهت و به صورت زبانه اي رشد پيدا كند . در هر قسمتي از شهر ممكن است انواع فعاليت هاي تجارتي و يا صنعتي و خدماتي وجود داشته باشد ولي در مجموع و در چهارچوب كلي شهر ، فعاليت هاي شهري تمركز

مكاني پيدا مي كنند و هر كدام در قسمتي از شهر شكل غالب را پيدا مي كنند . به طوري كه مي توانيم در اكثر شهرهاي ايران بخش هايي چون بخش مسكوني ، تجارتي ، و غيره را مشخص نماييم .

 

ميدان نقش جهان اصفهان

1-1) مناطق مسكوني شهر

منطقه مسكوني به آن قسمت از شهر گفته مي شود كه قسمت عمده مساحت آن ( حداقل 50 درصد ) به واحدهاي مسكوني ساكنين شهر اختصاص داده شده است . در  واقع قسمت اعظم شهرها را بخش مسكوني تشكيل مي دهد . در داخل منطقه مسكوني ، خيابان ها ، مراكز خدمات رساني ، فضاهاي سبز و خطوط ارتباطي نيز ديده مي شود . البته ممكن است واحدهاي صنعتي – تجارتي كوچك در داخل منطقه مسكوني پراكنده شوند ولي واحدهاي صنعتي – تجارتي كوچك در داخل و يا بيرون منطقه مسكوني به خود اختصاص مي دهند . در عكس هاي هوايي كوچك مقياس تشخيص واحدهاي خدماتي و فضاي سبز پراكنده در داخل منطقه مسكوني مشكل است . در هر صورت نامگذاري يك منطقه به عنوان منطقه مسكوني يا تجارتي و ... بستگي به مقياس عكس هوايي و اندازه آن دارد .

اغلب خانه ها در شهرهاي ايران به صورت خانه هاي تك خانواري هستند كه به وسيله ديواري از خانه هاي مجاور ، خيابان ، و يا كوچه كنارش جدا مي گردد . تقريبا نصف مساحت خانه ، بنا و نصف ديگر آن را حياط خانه تشكيل مي دهد . ديوار عمده ترين ويژگي خانه هاي مسكوني ايران است . وسعت و عظمت خانه ها نشان دهنده وضع اقتصادي مالك آن است . شرايط طبيعي نيز بر وسعت خانه هاي مسكوني تاثير دارند . مثلا در مناطق سرد خانه ها روي هم رفته كوچكتر از خانه هاي مناطق گرم است . در مجموع اندازه خانه از شهري به شهر ديگر فرق مي كند  ، ولي در هر شهري خانه طبقات مرفه و پردرآمد بزرگتر و مجلل تر از خانه طبقات كم درآمد است . خانه هاي تك خانواري اغلب يك طبقه است و به ندرت ديده مي شود كه در يك خانه يك طبقه ، دو خانوار در جوار هم زندگي كنند . اغلب خانه هاي دو طبقه يا چند طبقه  مورد استفاده چندين خانواده قرار مي گيرند ، در اين واحدها هر طبقه ، محل سكونت يك خانوار مي باشد ، اين نوع خانه هاي دو طبقه جزء بافت قديمي شهرهاي ايران محسوب مي شود .

در سالهاي اخير در اكثر شهرها ، به ويژه در شهرهايي كه توسعه امكانات شهري چندان آسان نيست ، ساختمان هاي بزرگ و چندين طبقه ساخته مي شود .

 در اين ساختمان ها ، هر طبقه به چندين واحد مسكوني تقسيم مي شود . اين گونه ساختمان هاي چندين طبقه ، از نشانه هاي معماري جديد است و در شهرهاي پرجمعيتي چون تهران ، اصفهان ، مشهد ، تبريز و ... متداول است و در شهرهاي كوچك كمتر يافت مي شوند . بهترين نشانه تعيين طبقات ساختمان ها رديف هاي پنجره هاست . هر طبقه حتما يك رديف پنجره دارد كه از روي شمارش رديف هاي پنجره ها ، تعداد طبقات معلوم مي شود . تعيين تعداد خانوارهاي ساكن در هر طبقه چندان آسان نيست . مساحت واحد مسكوني تنها معيار مناسب براي اين منظور است . خانه ها بر اساس تعداد خانوارها به دو گروه تك خانواري و چند خانواري تقسيم مي شود . از نظر كيفيت نيز ، به خانه هاي گرانقيمت و ارزان قيمت تقسيم مي شوند . خانه هاي گران قيمت مساحت نسبي بيشتري دارند و از مصالح مرغوب ساخته شده و حياط وسيع و باغچه خوب دارند .

در اكثر خانه هاي ارزان قيمت مساحت كل خانه كوچك است و از اين مساحت كوچك هم نسبت كمتري به حياط اختصاص يافته است . نماي بيروني خانه ها بسيار ساده و از مصالح نسبتاْ ارزان ساخته شده است .

منطقه مسكوني شهر از نظر موقعيت مكاني و قدمت ساختمان ها به بخش هاي جداگانه اي تقسيم مي شوند . بخش قديمي شهر از نظر موقعيت مكاني و قدمت ساختمان ها هم به بخشهاي جداگانه اي تقسيم مي شوند . در بخش قديمي شهر ، خانه ها قديمي رنگ زمينه آنها نسبتاْ تيره است . كوچه ها باريك و غير مستقيم و اغلب خيابان هاي بزرگ به مركز شهر ختم مي شوند و آرايش شعاعي دارند . كوچه ها و خيابان هاي كوچك تر با زاويه كمتر از 90 درجه به خيابان هاي بزرگتر وصل مي شوند . كل منطقه از پوشش گياهي كمتري برخوردار است و فقط در برخي خانه ها تك درخت هايي وجود دارد كه اغلب حمام ، مسجد ، و درختي بزرگ در آن ديده ميشود . در مجموع علائم مشخص منطقه قديمي شهر ، وجود خانه هاي كوچك گِلي ، كوچه هاي تنگ و خيابان هاي شعاعي ، يك ميدان مركزي ، و پوشش گياهي كمتر است . ديگر ويژگي مهم منطقه قديمي شهر هاي ايران وجود بازار سرپوشيده است .قسمت جديد شهر در بيرون منطقه قديمي به صورت كمربندي پيرامون آن را احاطه كرده است . در اين منطقه خيابان ها وسيع ، منظم ، و داراي فضاي سبز مي باشند .

مصالح ساختماني از موادي به غير از گل مي باشد و اغلب خانه ها از آجر و يا سنگ درست شده اند .پشت بام خانه ها به وسيله موزائيك ، آسفالت و يا شيرواني پوشيده شده است .خانه ها از يك تا سه يا چهار طبقه ديده مي شوند . كنار بيشتر خيابان ها به مغازه ها و واحدهاي صنعتي كوچك اختصاص يافته است . فضاهاي سبز فراوان يافت مي شود . فضاهاي پاركينگ خودرو در كنار خيابان ها و يا در فضاهاي مخصوص مشاهده مي شود . ساختمان هاي نسبتا بزرگ كه اغلب بيمارستان يا مركز آموزشي هستند ، در داخل اين منطقه پراكنده شده است . حاشيه بيروني منطقه مسكوني جديد ، در حال توسعه است . درنتيجه زمين هاي خالي ، ساختمانهاي در دست احداث و مواد زايد پراكنده شده در داخل مزارع بيرون شهر ديده مي شوند .توسعه اغلب شهرهاي ايران در دو شكل كاملاْ متمايز و در دو جهت متفاوت انجام مي شود . در يك طرف شهر خانه هاي گران قيمت با خيابان هاي وسيع ، مشجر و منظم توسعه مي يابد . استفاده از مصالح خوب ، توسعه بر طبق برنامه از پيش تعيين شده و بر اساس اصول معماري و شهرسازي جديد ، وجود امكانات شهري از ويژگي هاي اين بخش از شهر مي باشد . در طرف مقابل خانه هاي ارزان قيمت توسعه مي يابند . و افراد متناسب با توان اقتصادي خود سعي مي كنند كه يك سرپناهي براي خود بسازند . خيابان ها منظم و حساب شده نيستند و اغلب كج و معوج و نامنظم اند . ويژگي عمده و علايم شناسايي اين منطقه در عكس هاي هوايي وجود خانه هاي كوچك و ساده و پراكنده ، خيابان هاي نامنظم ، وسايل نقليه ارزان قيمتي چون موتور ، دوچرخه و وانت و زمين هاي خالي وسيع بين خانه ها مي باشند .

در سالهاي اخير ، توسعه شهرهاي ايران به صورت شهرك هاي اقماري صورت مي گيرد ، يعني در حومه شهر ، بعضي از نقاط به علت امتيازات خاص خود به عنوان يك مركز مسكوني جديد منظور مي گردد و به تدريج و طبق برنامه تنظيم شده توسعه مي يابند . ساكنين اين شهرك ها در مراكز اداري و صنعتي داخل شهر اصلي و در مراكز مجاور كار مي كنند . اين شهرك ها در واقع خوابگاه شبانه كاركنان و كارمندان و كارگران شهر مي باشند . علائم شناسايي اين شهرك ها بر روي عكس هاي هوايي ، وجود راه ارتباطي با شهر ، خيابان هاي منظم و مشجر و خانه هاي نوساز با قيمت هاي متوسط و يكنواخت است .

2-1) مناطق تجاري شهر

منطقه تجاري ، مراكز خريد و فروش شهر را تشكيل مي دهد . مراكز تجاري شهرهاي قديم ايران به صورت بازارهاي سرپوشيده است كه در مركز بافت قديمي شهرها واقع اند . امروزه به علت مشكلات ترافيك و ارزش بالاي زمين در مركز شهرها ، انبار فروشگاههاي بازار مركزي در حومه شهرها قرار دارند و در اينجا فقط عمل داد و ستد انجام مي گيرد و كالا در جاي ديگر رد و بدل مي شود . توسعه شهر و مشكلات فزاينده ترافيك شهري سبب شده است كه امروزه مراكز تجاري در نقاط ديگر شهر هم ايجاد شوند . اين مراكز تجاري يا به صورت مغازه هاي كنار خيابان و يا به صورت مجتمع هاي تجاري به اسم " پاساژ " ديده مي شوند . در كشورهاي غربي ، مراكز خريد و فروش به صورت ساختمان هاي بزرگي هستند كه در حومه شهر واقع شده اند و داراي فضاي وسيع پاركينگ خودرو مي باشند .

شناسايي مراكز تجاري كنار خيابان چندان آسان نيست . تنها معيار شناخت آنها وجود وسايل جلو آنها و يا وجود يك رديف طولاني بام ها در امتداد و كنار خيابان مي باشد . بدين جهت است كه شناسايي و محاسبه مساحت اين گونه مراكز برروي عكس هاي هوايي نسبتاْ دشوار است .

3-1) مراكز خدمات شهري

مراكز خدماتي شهر شامل ادارات ، مدارس و دانشگاهها ، بيمارستانها و درمانگاه ها ، مساجد ، ميهمانخانه ها ، و مراكز تفريحي است كه به صورت واحدهاي پراكنده در داخل منطقه مسكوني ديده مي شوند . معيار شناسايي آن ها اغلب اندازه بزرگ و آرايش ساختمان ها و وجود حياط بزرگ آن ها است .

 مساجد و امامزاده ها توسط گنبد و مناره بلند آن ها شناخته مي شوند .

 اغلب مدارس داراي ميدان بازي و امكانات بازي مانند دروازه هاي ميدان فوتبال و خط كشي هاي  ميدان واليبال و يك ميله بلند پرچم مي باشند .

بيمارستان ها با حياط وسيع و گل كاري شده و ساختمان چندين طبقه شناخته مي شوند .

شناسايي ادارات بر روي عكس هاي هوايي مشكل تر از واحد هاي خدماتي ديگر است . تنها معيار مناسب براي شناسايي آنها تجربه مفسر و اندازه نسبتاْ بزرگ آنها در مقايسه با خانه هاي مجاور است .

بعضي از مراكز خدماتي شهرها مانند دانشگاه ها ، منطقه بسيار وسيعي را به خود اختصاص داده اند . معيار شناخت دانشگاه ها وجود ساختمان هاي بزرگ و چندين طبقه  همراه با فضاي سبز وسيع بين آنها است .

مراكز تفريحي عبارتند از ميدان هاي ورزشي ، استخرهاي شنا ،  باشگاه هاي تفريحات سالم  و  پارك هاي بازي . استخرهاي شناي سرباز به آساني شناخته مي شوند . اغلب ميدان هاي ورزشي داراي چمن فوتبال ، تورهاي واليبال ، زمين هاي تنيس و سكوهاي تماشاچيان و در مجموع فضاي وسيع مي باشند .شناسايي باشگاه ها و استخرهاي شناي سرپوشيده در روي عكس هاي هوايي نسبتاْ مشكل است . پارك هاي بازي معمولا با وسايل بازي برقي مثل چرخ و فلك شناخته مي شوند .

4-1) فضاهاي سبز شهري

فضاي سبز شهري شامل پاركها و ميدان ها و مناطق درختكاري شده كنار خيابان ها مي باشند . اين مناطق به دليل وجود درختان به آساني قابل تشخيص اند . در روي عكس هاي هوايي با مقياس بزرگ مي توان تعداد و نوع درختان را مشخص كرد . در قسمت هاي قديمي شهر فضاي سبز كمتر است . اما در بخش هاي تازه ساخت علاوه بر پارك ها و كنار خيابان ها ، وسط خيابان ها نيز درختكاري شده است و به اصطلاح بلوارها را به وجود آورده اند . فضاي سبز براي تبديل هواي شهر و تصفيه آلودگي هاي آنها لازم است در شهر هايي كه فضاي سبز داخل ، تكافوي نيازهاي حياتي را نمي كند ، دور شهر هم منطقه اي به نام كمربند سبز زير كشت رفته است . اين كمربند سبز در اطراف شهر تهران به خوبي مشهود است و به جنگل هاي مصنوعي معروف شده اند .

5-1) شبكه هاي ارتباطي و راه هاي دسترسي شهر

ميدان ها ، خيابان ها ، و كوچه ها شبكه ارتباطي شهر را تشكيل مي دهند . خيابان ها معمولاْ به تناسب بزرگي و عرض آنها به خيابان هاي يك طرفه و دو طرفه تقسيم مي شوند . بعضي خيابان هاي دوطرفه عريض به وسيله ديوار سيماني و يا نوار سبز كاشته شده به دو مسير تقسيم مي شوند . اين گونه خيابان ها را بلوار گويند . خيابان هاي كوچك از خيابان هاي بزرگتر منشعب مي شوند و كوچه ها كوچكترين واحد ارتباطي هستند كه در داخل منطقه مسكوني به جهات مختلف خزيده اند .

ايستگاههاي قطار ، فرودگاهها و پايانه هاي اتوبوس هاي مسافربري و توقفگاه هاي كاميون ها نيز جزء فضاي حمل و نقل و شبكه ارتباطي شهر به حساب مي آيند . شناسايي اين مراكز بر روي عكس هاي هوايي آسان است . علامت ايستگاه قطار وجود تعداد زيادي خطوط آهن است كه در دو طرف ايستگاه به تدريج به هم مي رسند . در فرودگاهها ، برج كنترل و باندهاي پرواز بهترين معيار شناسايي هستند . در ابتداي هر باند پرواز شماره باند بر اساس گراي مغناطيسي آن نوشته مي شود و پايانه اتوبوس هاي مسافربري نيز به وسيله وجود اتوبوس ها و توقف گاههاي كاميون ها از روي وجود كاميون ها شناخته مي شوند .

 

 

شبكه ارتباطي ( برگ شبدري در كرج و سيستم شعاعي در همدان )

2) كاربرد عكس هاي هوايي در مطالعات شهري

رشد بي رويه جمعيت و مهاجرت و جابجايي روستاييان به شهرها ، باعث توسعه سريع زندگي شهري شده است . لذا اغلب شهرهايي كه با مطالعه قبلي طراحي نشده اند پاسخگوي نيازهاي كنوني جمعيت نمي باشند . از اين گذشته رشد بي رويه مجتمع هاي شهري مشكلات زيادي را به وجود آورده است . از اين رو لزوم برنامه ريزي هاي شهري امري اجتناب ناپذير است .

براي تهيه طرح هاي جامع شهري و مطالعه شهر بايد از كليه اسناد و مدارك ، نقشه ها و بخصوص عكس هاي هوايي استفاده كرد . زيرا عكس هاي هوايي تصوير كاملي از تمام عوارض ظاهري شهر را نشان مي دهد . از خصوصيات عكس هوايي بويژه در مقياس بزرگ ، آن است كه بافت شهر را مي توان مورد تجزيه و تحليل قرار داد . همچنين با مطالعه عكس هوايي قديمي تر مي توان نحوه گسترش و تحول تدريجي شهر را مورد بررسي قرار داد و يا به عبارت ديگر از گذشته شهرها اطلاعات دقيقي به دست آورد . براي مثال هسته اصلي و اوليه شهر ، توسعه شهر و شبكه هاي ارتباطي قديمي را مي توان از روي عكس هاي هوايي مشخص كرد . هسته اوليه شهر را از روي عدم تجانس ساختمان ها و بافت قسمت هاي مختلف آن مي توان شناخت ، همچنين مراحل مختلف توسعه شهر را مي توان با توجه به سبك ساختمان ها مشاهده نمود . با مطالعه عكس هاي هوايي مي توان جاذبه اي در توسعه شهر از جمله نقش رودخانه ها و وضع آبهاي جاري و همچنين جنس خاك و تشكيلات زمين شناسي و ناهمواري هاي طبيعي را مورد بررسي قرار داد . حال پس از بررسي روابط محيط طبيعي و مسكوني مي توان نحوه تكامل شهر را كه به طرق مختلف ( مانند گسترش خطي در اطراف جاده ها ، گسترش پراكنده و گسترش يكنواخت ) انجام مي گيرد ، مورد بررسي قرار داد . حال با مقايسه عكس هاي هوايي كه در زمان هاي مختلف گرفته شده است مي توان نتيجه گرفت كه چگونه و طي چه مراحلي ازدياد جمعيت موجب انفجار شهر و گسترش آن خواهد شد .

با مطالعه عكس هاي هوايي مي توان مناطق شهري را از يكديگر تفكيك كرد ، مثلاْ حدود مناطق مسكوني را مي توان دقيقاْ ترسيم و مشخصات آن ها را مانند مجتمع هاي مسكوني و منازل انفرادي تعيين كرد .

همچنين فضاهاي سبز و فضاهاي خالي از ساختمان ها را نيز مي توان از يكديگر تشخيص داد و محدوده آن ها را از ساير مناطق جدا كرد و پس از محاسبه سطح اين اراضي ميزان درصد آن ها را به دست آورد .عكس هاي هوايي اطلاعات مهمي از عمر ساختمان ها را در اختيار ما قرار مي دهند . براي اين منظور بايد به سبك ساختمان ها و وضعيت پراكندگي آن ها و در صورت تشخيص به نوع مصالح ساختماني و به نوع جنس بام ساختمان ها توجه داشت . اطلاعات ديگري نظير تراكم ساختمانها ، ارتفاع و حجم و سطح زيربنا در ديد استريوسكپي قابل تشخيص است . گاهي تعداد طبقات بناها را در تصاوير حاشيه عكس مي توان مشاهده كرد .

به طور كلي براي تشخيص ساختمان ها و تاسيسات مختلف مي توان از شاخص هاي مستقيم مانند شكل ( مثل كليساهايي كه داراي نقشه اي به شكل صليب مي باشند ، يا بازارهاي سرپوشيده كه داراي گنبدهاي متعدد و رديفي هستند ) و شاخص هاي غيرمستقيم مانند رابطه بناها و تاسيسات ، ابعاد و تناسب ساختمان ها و طرز قرار گرفتن قسمت هاي مختلف ساختمان ها نسبت به يكديگر استفاده كرد ( مثل تاسيسات صنعتي و كارخانجات داراي توقفگاه وسايط نقليه ، منبع آب و حوض ، مخازن مختلف ، ساختمان اداري ، آزمايشگاه و كارگاه ) . اهميت تعداد كاركنان و كارگران از روي اندازه سطح زيربناي كارگاه ها و پاركينگ ها تا حدودي مشخص مي شود.

يكي ديگر از موارد استفاده عكس هاي هوايي در مطالعات شهري ، تهيه عكس از نقاط گرم سطح زمين با استفاده از امواج مادون قرمز است . اين عمل را ترموگرافي مي نامند . براي تهيه اين عكس ها بايد از طول موج هاي مناسب ( 3 تا 6 ميكرون ) و ارتفاع پرواز 200 تا 350 متر استفاده كرد . اين گونه عكس ها نقاط گرم را با رنگ روشن و نقاط سرد را با رنگ تيره نشان مي دهند ، اين نوع عكس برداري بويژه براي مطالعات شهري بهتر است در شب انجام گيرد . ساختمان هاي مسكوني بخصوص در فصول سرد كه حرارت منتشر مي كنند در روي عكس روشن و خانه هاي غير مسكوني به علت سردتر بودن ، تيره رنگ هستند .بدين وسيله مي توان خانه هاي مسكوني را از خانه هاي خالي تشخيص داد .

 به كار بردن اين روش توأم با كنترل زميني در شهرهاي ايران به ويژه در شرايطي كه به علت مشكل مسكن تهيه ليستي از منازل خالي مورد توجه دستگاه هاي اجرايي است توصيه مي شود . چون اين عكس ها از ارتفاع كم گرفته مي شود حتي اتوموبيل هاي در حال كار كردن را مشخص مي سازد . ساعت و فصل عكس برداري در اين گونه عكس برداري ها بيشتر از عكس هاي هوايي معمولي اهميت دارد .

مثال ديگري از كاربرد عكس هاي هوايي در مطالعات شهري تعيين مسير خيابان ها و راه ها و نيز مطالعه وضع ترافيك است . در مورد مطالعه ترافيك شهري هيچ وسيله اي جاي عكس هاي هوايي را نمي گيرد . چنانچه به وسيله هواپيماي سبك عكس هاي هوايي پي در پي از ارتفاع كم تهيه شود با مطالعه آن ها مي توان اطلاعات زير را حاصل نمود .

1) تعداد اتومبيل هاي در حال حركت .

2) تعداد اتومبيل هاي در حال توقف ( بطور مثال بررسي اين نوع اتومبيل ها مي تواند براي ايجاد توقفگاه و حتي تعيين وسعت توقفگاه مفيد باشد ) .

3)نوع ترافيك .

4) نسبت اتومبيل هاي سواري ، كاميون و ديگر وسايط نقليه عمومي .

5) محاسبه ظرفيت خيابان ها از نظر رفت و آمد وسايط نقليه .

6) مشخص كردن نقاط حساس رفت و آمد ، تنگناها – پل ها – چهارراه ها و نقاطي كه در آنها راه بندان ايجاد مي شود . به طور كلي با شناخت اين مسائل مي توان به نحوي اصولي نسبت به انتخاب راه حل هاي منطقي مانند ايجاد مسيرهاي يك طرفه ، پهن كردن خيابان ها ، ايجاد پاركينگ هاي جديد و ايجاد پل هاي هوايي و غيره اقدام نمود . با شناخت مناطق شهري و وضعيت ترافيك در خيابان ها مي توان زمان متوسط لازم را براي رسيدن به محل كار و مراكز مهم شهري محاسبه و خطوط هم مدت يا ايزوكرون را كه يكي از مطالعات جديد در برنامه ريزي شهري است ، بر روي نقشه ترسيم نمود .

بنابراين با مطالعه و تجزيه و تحليل همه جانبه وضع شهر مي توان حالت توازن ، نحوه گسترش و يا كاهش وسعت شهر را مشخص كرد . در عكس هاي هوايي نشانه هاي فعاليت و علائم گسترش شهر كاملاْ مشخص است و برنامه ريزان شهري بايد بر اساس يك خط مشي كلي رشد شهر و كيفيت گسترش آن را مد نظر قرار دهند و به زيبايي و هماهنگي كلي عناصر شهري توجه خاص مبذول دارند و از گسترش بي رويه آن ممانعت به عمل آورند . ضمناْ با مراجعه به عكس هاي هوايي مي توان محل هاي مناسبي را براي احداث پارك ها ، ميهمانخانه ها ، پلاژها و ميدان هاي بازي تعيين كرد .

با مطالعه بنادر از روي عكس هاي هوايي مي توان با توجه به تأسيسات و وسايل متعدد از قبيل اسكله ، باراندازها ، و انبارهاي كالا و جرثقيل ها و مراكز نيروي برق و تجهيزات دفاعي و ... بزرگي و كوچكي آن ها را تشخيص داد ، همچنين  از روي تعداد كشتي ها و نوع آن ها حجم كالاهاي صادراتي و يا وارداتي را مي توان برآورد نمود .

 

تصوير ماهواره از رودخانه قابل كشتيراني كارون در اهواز

3) كاربرد عكس هاي هوايي در شهرسازي

مقدمات ايجاد جاده يا راه آهن با بررسي عكس هاي هوايي آن منطقه شروع مي شود . پس از مطالعه عكس ها و با توجه به وضع پستي و بلندي ها و ساختمان آن ها و شرايط طبيعي ديگر مانند باتلاق ها و شن زارها  كوتاه ترين مسير انتخاب مي گردد . سپس مطالعات ديگري از نقطه نظر خطرات حاصل از ريزش ها ، لغزش ها ، سيل و طغيان آب ها انجام مي شود . پس از اين مطالعات بررسي دقيق ديگري از نظر تعيين محل پل ها حجم موادي كه بايد جابجا شود و امكانات استفاده از مصالح زميني است . از اين رو بررسي دقيق ديگري از نظر تعيين محل پل ها ، حجم موادي كه بايد جابجا شود و امكانات استفاده از مصالح ساختماني به عمل مي آيد .

اين تحقيقات مطمئن تر و كم خرج تر از مطالعات زميني است . از اينرو بررسي و تفسير عكسهاي هوايي در مكان يابي شهرها و شهرك ها ، بنادر و سدها نقش اساسي دارد . بسياري از كارهاي مهندسي ديگر با بررسي هاي مقدماتي توسط عكس هاي هوايي انجام مي شود . مثلاْ طرح هاي زهكشي و آبياري يا تحقيق در شيب زمين ها و خاك هاي منطقه كه بر روي عكس مشخص است . محل حفر چاه ها و خطرات پر شدن سدها و غيره از موارد ديگري است كه به كمك عكس هاي هوايي مي توان به بررسي آن ها پرداخت . البته اغلب اطلاعات به دست آمده بايد به طرق مختلف بر روي زمين كنترل شود ، ولي استفاده صحيح از عكس هاي هوايي مقدار زيادي از هزينه هاي اوليه طرح ها را كاهش مي دهد . در مجموع مي توان چنين بيان كرد كه عكس هاي هوايي در شهرسازي جهت طراحي راه هاي ارتباطي ، مكان يابي كاربرهاي مختلف شهري ، تعيين محل سدها ، پل ها ، ايجاد شهرك هاي جديد و بنادر كاربرد وسيعي دارند .

4) كاربرد عكس هاي هوايي در مطالعات صنعتي شهرها

رشد شهرها به تناسب اشتغال ساكنين آن ها به كارهاي صنعتي صورت گرفته است . البته بعضي شهر ها هم به سبب ايجاد مراكز خدماتي چون دانشگاه و يا مراكز مذهبي ايجاد شده اند ، در هر صورت شغل قسمت اعظم ساكنين شهرها فعاليت هاي غير كشاورزي و بيشتر صنعتي و خدماتي است . در بعضي شهرها بويژه شهرهاي معدني ، اكثر ساكنين آن به كارهاي صنعتي اشتغال دارند . به طور معمول صنايع به سه دسته عمده تقسيم مي شوند : صنايع استخراجي ، صنايع تبديلي و صنايع توليدي .

1-4) صنايع استخراجي : اين صنايع به فعاليت هايي گفته مي شود كه طي آن موادي از منابع زمين استخراج مي گردد . مانند صنعت استخراج ذغال سنگ ، نفت ، استخراج سنگ معدن ، استخراج نمك از معدن و آب دريا ، برداشتن ماسه و شن از معادن ماسه و غيره . ويژگي و نشانه هاي عمده صنايع استخراجي بر روي عكس هاي هوايي عبارتند از : تل هاي بزرگ مواد زايد ، تل هاي بزرگ مواد معدني استخراج شده ، ماشين آلات حفاري ، ماشين آلات و يا لوله و تسمه هاي انتقال مواد ، فضاي بسيار بزرگ ، سطح زمين بهم خورده و ساختمان هاي نسبتاْ ساده و موقتي .

2-4) صنايع تبديلي : صنايع تبديلي به آن دسته از صنايع گفته مي شود كه شكل ظاهري يا ساختمان شيميايي مواد خام ( معدني ) را عوض مي كنند . مانند كارخانه هاي چوب بري كه از چوب هاي جنگلي تخته درست مي كنند . براي تبديل و تغيير مواد اوليه انرژي لازم است . اين انرژي از طريق انرژي مكانيكي ، شيميايي و يا حرارتي تامين مي شود . ماده اوليه مورد نياز صنايع تبديلي مواد معدني است كه با استفاده از انرژي بسيار به محصولات نهايي تبديل مي شوند . دو ويژگي عمده اين صنايع وجود تل هاي بزرگ مواد اوليه و تشكيل توليد انرژي است .

3-4) صنايع توليدي : صنايع توليدي به صنايعي گفته مي شود كه با استفاده از محصولات صنايع تبديلي ، ابزار ، وسايل و ماشين آلات ديگري مي سازند . مثلاْ ، در صنعت نساجي كه جزو صنايع توليدي است با استفاده از پنبه و نخ نايلوني يا ابريشمي پارچه بافته مي شود . در كارخانه توليد پوشاك با استفاده از پارچه تهيه شده در كارخانه نساجي لباس تهيه مي شود . در كارخانه اتومبيل سازي با استفاده از ورق هاي آهن ، آلومينيوم و ساير مواد ديگر ماشين توليد مي شود . صنايع توليدي بسيار متنوع تر از ساير صنايع هستند . در اغلب اين صنايع محصولات نهايي در داخل ساختمان هاي بزرگ انبار مي شوند و مواد زايد بسيار اندك است . صنايع توليدي به دو دسته صنايع سنگين ( شامل صنايع مربوط به ماشين آلات سنگين از قبيل اتوبوس ، سواري ، كشتي ، قطار و هواپيما و نظاير آن مي شود . ) و صنايع سبك ( شامل صنايع سبك چون راديو ، دوچرخه ، يخچال ، پارچه و ... مي شود ) تقسيم مي شود .

5) كاربري هاي برنامه ريزي منطقه اي و شهري

برنامه ريزان منطقه اي و شهري تقريباْ نيازمند مستمر اخذ داده جهت تنظيم برنامه ها و سياست هاي دولت هستند . اين سياست ها و برنامه ها ممكن است از حوزه اجتماعي ، اقتصادي و فرهنگي شروع و تا برنامه ريزي  منابع طبيعي و محيط زيست ادامه يابد .

نقش موسسه هاي برنامه ريزي روز به روز پيچيده تر مي شود و به سوي فعاليت هاي وسيع تر و متنوع تر گسترش مي يابد . نتيجتاْ ، نياز فزاينده اي جهت دسترسي به موقع ، از منابع داده به اشكال گوناگون و به صورت دقيق ، و به لحاظ اقتصادي قابل توجيه ، براي اين موسسات وجود دارد .

بسياري از اين نيازمندي هاي داده از طريق تفسير عكس هوايي به خوبي تأمين مي گردد .

يك مثال كليدي تهيه نقشه هاي كاربري زمين/پوشش زمين مي باشد ، مثال ديگر كاربري تفسير عكس هوايي جهت استفاده از داده براي اهداف ارزشيابي ميزان مناسبت كاربري اراضي مي باشد.

در اينجا ما راجع به قابليت تفسير عكس هوايي در تخمين جمعيت ، مطالعات كيفيت ساختمان ، مطالعات عبور و مرور و پارك نمودن ، فرآيندهاي انتخاب مكان ، و شناسايي تغييرات شهري بحث مي كنيم .

" تخمين جمعيت " از طريق تفسير عكس هوايي به طور مستقيم حاصل مي شود . روش انجام كار به اينصورت مي باشد كه با استفاده از عكس هاي هوايي متوسط تا بزرگ مقياس ، تعداد واحدهاي مسكوني در يك منطقه ( خانه تك خانواري ، چند خانواري ) تخمين زده مي شود و سپس تعداد واحدهاي مسكوني در ميانگين تعداد افراد خانواده ساكن در هر واحد مسكوني نوع خاص ضرب مي شود . تشخيص انواع خانه براساس مشخصه هايي نظير اندازه و شكل ساختمانها ، حياط ها ، باغها و راههاي ماشين رو مي باشد . تفسير عكس هاي هوايي همچنين مي تواند در مطالعات كيفيت خانه سازي كمك نمايد . بسياري از عوامل زيست محيطي مؤثر در كيفيت خانه سازي مي تواند به راحتي از عكس هاي هوايي تفسير گردد . در صورتي كه ساير چيزها ( نظير شرايط داخلي ساختمان ها نمي تواند مستقيماْ تفسير گردند .

يك تخمين معقول از كيفيت خانه سازي مي تواند معمولاْ از طريق تجزيه و تحليل آماري تعداد محدودي از عوامل كيفيت زيست محيطي كه به طور دقيق انتخاب شده اند ، حاصل شود .

عوامل زيست محيطي كه از طريق عكس هوايي تفسير مي شوند و در " مطالعات كيفيت خانه سازي " مفيد به نظر مي آيند مشتمل بر اندازه قطعه زمين ، اندازه خانه ، تراكم ساختمان ، عقب نشيني خانه ، ميزان فضا در پشت خانه ، شرايط و عرض خيابان ، شرايط پياده رو و جدول آن ، عدم يا وجود راه ماشين رو ، عدم يا وجود پاركينگ ، كيفيت فضاي سبز ، حياط و فضاي باز تعميرات ، مجاورت با پاركينگ ، و مجاورت با اراضي مورد استفاده تخصيص يافته به صنايع مي گردد .عكس برداري سياه و سفيد بزرگ مقياس نوعاْ براي مطالعات كيفيت خانه سازي به كار برده شده است . به هر صورت ، فيلم مادون قرمز رنگي بزرگ مقياس تا متوسط مقياس نشان داده است كه در ارزيابي شرايط رويش گياهي ارجحيت دارد . ( چمن ، بوته ها و درختان )تفسير عكس هوايي مي تواند در " مطالعات عبور و مرور و پاركينگ " كمك كند . شمارش متعارف وسايل نقليه بر روي زمين ، تعداد وسايل نقليه در حال عبور و مرور از چند نقطه انتخابي در يك دوره زماني را نشان مي دهد . فضاهاي وسايل نقليه و بنابراين مناطق تجمع مي تواند به وسيله مشاهده چنين عكس هايي ارزيابي شوند .

سرعتهاي متوسط وسايل نقليه مي تواند در صورت آگاهي از مقياس عكس و زمان بين عكس برداري هاي پوشش دار ( پي در پي ) تعيين شوند . تعداد و توزيع فضايي وسايل پارك شده در اراضي و مناطق باز و خيابانها مي تواند از طريق عكسهاي هوايي فهرست شوند .

بر روي عكس هوايي همه وسايل نقليه مناطق شهري قابل رؤيت نيست ، لذا بديهي است كه وسايل نقليه اي كه در تونلها و در پاركينگهاي سرپوشيده مي باشند ، ديده نمي شوند .دريك منطقه داراي ساختمانهاي بلند ، خيابانهاي نزديك به لبه عكس به علت جابه جايي شعاعي و برجستگي ساختمانها ممكن است از ديد مخفي بمانند . به علاوه ، ممكن است تشخيص وسايل نقليه در مناطق داراي سايه بر روي فيلم هايي كه داراي كنتراست زياد هستند ، مشكل باشد . تفسير عكس هوايي مي تواند در تعيين موقعيت هاي مختلف و مسائل مربوط به انتخاب منطقه (سايت ) نظير " تعيين موقعيت محورهاي حمل و نقل " ، " انتخاب منطقه (سايت ) مناسب براي دفن زباله به لحاظ بهداشتي " ، " انتخاب محل براي نيروگاه " و " تعيين موقعيت خطوط انتقال كمك نمايد .

روشهاي تصميم گيري مشابهي در هريك از فرآيندهاي تصميم گيري مربوط به موارد فوق وجود دارد . ابتدا عواملي كه بايد در فرآيند انتخاب مسير يا محوطه يا مكان تعيين شوند ، مشخص مي گردند .عوارض طبيعي و مصنوعي ( فرهنگي ) به علاوه انواع سياسي ، اجتماعي و اقتصادي در نظر گرفته مي شوند . سپس فايلهاي داده در برگيرنده اطلاعات اين عوامل جمع آوري شده و مسيرها و يا مكانهاي مختلف تجزيه و تحليل مي شوند و مسير يا مكان نهايي انتخاب مي شود .تفسير عكس هوايي و فتوگرامتري در جمع آوري بسياري از داده هاي طبيعي و مصنوعي كه مربوط به توپوگرافي ، زمين شناسي ، خاكها ، مواد ساختماني بالقوه ، رويش ، كاربري اراضي ، موقعيت اراضي حاصلخيز ، مكانهاي تاريخي/باستاني و حوادث غيرمترقبه طبيعي ( زلزله ، سرخوردن زمين ، سيلها ، آتشفشان ها ، و امواج عظيم دريا در اثر آتشفشان ) مي گردد ، مفيد هستند .

روشهاي گوناگوني براي به دست آوردن چنين داده هاي طبيعي و مصنوعي از طريق تفسير عكس هوايي در جاهاي ديگر در اين فصل تشريح شده است .

وظيفه تجزيه و تحليل داده به طور قابل ملاحظه اي با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) تسهيل شده است . تهيه نقشه " شناسايي تغييرات مناطق شهري " و تجزيه و تحليل مي تواند از طريق تفسير عكسهاي هوايي در تاريخهاي مختلف تسهيل شود .

منابع :

1 ) كاربرد عكس هاي هوايي و ماهواره اي در مطالعات شهري و منطقه اي ، دكتر علي اصغر

رضواني ، انتشارات نسل باران ، 1383

2         ) اصول عكس هاي هوايي ( رشته جغرافيا ) ، دكتر بهلول عليجاني ، انتشارات دانشگاه پيام نور ، 1371

3) اصول و مباني سنجش از دور و تعبير و تفسير تصاوير هوايي و ماهواره اي ، ليلساند و كي فر ، ترجمه مهندس حميد مالميريان ، انتشارات سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم فروردین 1387ساعت 11:40  توسط عبدالحق  | 

GIS

[Control]

سنجش از دور و كاربرد آن

 سنجش از دور چيست ؟علم و هنر كسب اطلاعات از پديده ها يا اجسام بدون تماس فيزيكي با آنها را سنجش از دور گويند.

  كاربرد هاي مهم  سنجش از دور

سنجش از دور در بسياري از زمينه هاي علمي و تحقيقاتي كاربردهاي گسترده اي دارد. از جمله كاربردهاي فن سنجش از دور مي توان به استفاده از آن در زمين شناسي، آب شناسي، معدن، شيلات، كارتوگرافي، جغرافيا، مطالعات زيست شناسي، مطالعات زيست محيطي، سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي، هواشناسي، كشاورزي، جنگلداري، توسعه اراضي و به طوركلي مديريت منابع زميني و غيره اشاره كرد.

سنجش از دورمي تواند تغييرات دوره اي پديده هاي سطح زمين را نشان دهد و در مواردي چون بررسي تغيير مسير رودخانه ها، تغيير حد و مرز پيكره هاي آبي چون درياچه ها، درياها و اقيانوسها، تغيير مورفولوژي سطح زمين و غيره بسيار كارساز است. افزون بر اين يك سيستم سنجش از دور با توجه به اين كه بر اساس ثبت تغييرات واختلافهاي بازتابش الكترومغناطيسي از پديده هاي مختلف كار مي كند، ميتواند حد و مرز پديده هاي

زميني اعم از مرز انواع خاكها، سنگها، گياهان، محصولات كشاورزي گوناگون و ... را مشخص كند. سنجش از دور در پيش بيني وضع هوا و اندازه گيري ميزان خسارت ناشي ازبلاياي طبيعي،كشف آلودگي آبها و لكه هاي نفتي در سطح دريا، اكتشافات معدني نيز كاربرد دارد. بدون شك استفاده از اين فن در مطالعات اكتشافي و منابع طبيعي و ساير موارد پيش گفته نه تنها سرعت انجام مطالعات را بيشتر مي كند،بلكه از نظر دقت و هزينه و نيروي انساني نيز بسيار با صرفه تر است.

در زمينه كاربردهاي داده هاي ماهواره اي مي توان به طور اختصار به موارد زير اشاره كرد:

الف: مطالعه تغييرات دوره اي

برخي از پديده ها و عوارض سطح زمين در طي دوره زماني تغيير مي يابد. علت اين تغييرات مي تواند عوامل طبيعي مانند سيل، آتشفشان، زلزله، تغييرات آب و هوايي، يا عوامل مصنوعي مانند دخالت انسان در محيط زيست باشد. براي مثال تغيير سطح آب درياي خزر در طي يك دوره ۱۰ تا ۲۰ ساله، تغيير ميزان سطح پوشش  و جنگلها درشمال كشور و تغيير پوشش گياهي نخل در  جنوب كشور و ميزان آسيب آنها در دوران جنگ را مي توان با استفاده از داده هاي ماهواره اي با دقت بسيار زيادي مطالعه كرد.

ب: مطالعات زمين شناسي

با استفاده از داده هاي ماهواره اي مي توان مرزهاي بسياري از سازندهاي زمين شناسي را از يكديگر تفكيك كرد، گسله ها را مورد مطالعه قرار داد ونقشه هاي گوناگون زمين شناسي تهيه كرد. از جمله نقشه هاي زمين شناسي گوناگون كه با استفاده از داده هاي ماهواره اي مي توان تهيه كرد، نقشه گسله ها و شكستگي ها، نقشه سازندهاي سنگي مختلف، نقشه خاكشناسي و نقشه پتانسيل ذخاير تبخيري سطحي را ميتوان نام برد. افزون براين با توجه به گستره بسيار وسيع زير پوشش هر تصوير ماهواره اي، چنين تصاويري براي مطالعات كلان منطقه اي براي زمين شناسان بسيار مفيد است.

ج: مطالعات كشاورزي وجنگلي

تشخيص وتمايزگونه هاي گياهي مختلف، محاسبه سطح زير كشت محصولات كشاورزي، مطالعه مناطق آسيب ديده كشاورزي براثركم آبي يا حمله آفتهاي مختلف به آنها از جمله مهمترين كاربردهاي داده هاي ماهواره اي است. تهيه تقشه جامع پوشش گياهي هر منطقه، تهيه نقشه آبراهه ها و ارتباط آنها با مناطق مستعدكشت  و برآورد ميزان محصول زير كشت از كاربردهاي ديگر چنين اطلاعاتي است. لازم به ذكر است كه وزارت بازرگاني و كشاورزي كشور ايالات متحده آمريكا از ابتداي تكوين تكنولوژي سنجش از دور همه ساله محصول كشاورزي كشور آمريكا وتمام كشورهاي جهان را با استفاده ازتصاوير ماهواره اي برآورد

مي كند تا براي برنامه ريزي بازار و توليد اطلاعات مفيد و لازم را بدست آورد. افزون بر اين مطالعه ميزان انهدام جنگلها و يا ميزان پيشرفت جنگل كاري از كاربردهاي ديگر اين تصاوير است.

د- مطالعات منابع آب

مطالعه آبهاي سطحي منطقه و تهيه نقشه آبراهه ها، بررسي تغيير مسير رودخانه ها بر اثر عوامل طبيعي يا مصنوعي، تخمين ميزان آب سطحي هر منطقه از جمله جالبترين كاربرد داده هاي ماهواره اي است.كشور ما از جمله كشورهايي است كه با وجود داشتن منابع آبهاي سطحي در بسياري مناطق از مشكل كم آبي رنج مي برد، كه استفاده از تكنولوژي نوين وبه دست آوردن اطلاعات دقيق مي تواند راهگشاي استفاده بهتر ازمنابع آب كشور باشد.

ح- مطالعات دريايي

از تكنولوژي سنجش از دور بخصوص در چند زمينه مهم كاربردهاي دريايي مي توان استفاده كرد كه ازآن جمله مطالعات دوره هاي پيشروي و پسروي كرانه دريا؛ مطالعات عمومي ويژگيها و خصوصيات توده هاي آبي مثل نقشه دماي سطح و رنگ آب و نقشه تراكم ميزان كلروفيل و پلانكتون و مطالعات مربوط به تأثير ساير پديده ها بر دريا، از جمله وضعيت حركت وتندي امواج دريا و غيره هستند.

تابحال سنجنده ها و ماهواره هاي مخصوصي فقط براي مطالعات درياها و اقيانوسها طراحي وساخته شده است. مهمترين اين ماهواره هاعبارتند از ماهواره “ موس” ژاپن وماهواره “ سي ست” آمريكا.

براي آگاهي بيشتر از جزئيات سنجنده ها و كاربردهاي آن به بخش مربوط به اين ماهواره در همين گزارش رجوع كنيد.

و- مطالعه بلاياي طبيعي

امروزه برآورد ميزان خسارت ناشي از بلاياي طبيعي از قبيل سيل، زلزله، آتشفشان، طوفان وغيره با استفاده از داده هاي ماهواره اي بسيار متداول است. تعيين راهبرد مناسب براي جلوگيري وكاهش خسارت بلاياي طبيعي از جمله ديگر كاربردهاي داده هاي ماهواره اي است.

مهمترين قابليتهاي داده هاي سنجش از دور

داده هاي سنجش از دور به دليل يكپارچه و  وسيع بودن،تنوع طيفي، تهيه پوشش هاي تكراري و ارزان بودن، درمقايسه با ساير روشهاي گردآوري اطلاعات از قابليت هاي ويژه اي برخوردار است كه امروزه عامل نخستين در مطالعه  سطح زمين و عوامل تشكيل دهنده آن محسوب مي شود. امكان رقومي بودن داده ها موجب شده است كه سيستم هاي كامپيوتري بتوانند از اين داده ها به طور مستقيم استفاده كنند وسيستم هاي داده ها جغرافيايي و سيستم هاي پردازش داده ها ماهواره اي با استفاده از اين قابليت طراحي و تهيه شده است. سهل الوصول بودن داده ها، دسترسي سريع به نقاط دور افتاده و دقت بالاي آنها  از امتيازات خاص اين فن محسوب مي شود

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم فروردین 1387ساعت 11:22  توسط عبدالحق  | 

GIS

[Control]

GIS و كاربردهاي آن

 GIS چيست؟

  كاربردهاي GIS

 

 GIS چيست؟

۱ـ سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS)  

استفاده از سيستم هاي جغرافيايي در دهه ۱۹۸۰ گسترش فوق العاده اي يافته است بطوري كه در كشورهاي پيشرفته، اكثر دانشگاهها، سازمانهاي تجاري و دولتها از اين سيستم براي مقاصد گوناگوني استفاده مي كنند.

تعاريف مختلفي از سيستم اطلاعات جغرافيايي ارائه شده است كه جامع ترين آن بشرح زير است:

مجموعه سازمان يافته اي از سخت افزار و نرم افزار كامپيوتري، اطلاعات جغرافيايي و افراد متخصصي است كه به منظوركسب، ذخيره، بهنگام سازي، پردازش، تحليل و ارائه كليه اشكال اطلاعات جغرافيايي طراحي و ايجاد شده است.

توانايي سيستم اطلاعات جغرافيايي عبارتست از:

انجام عمليات فضايي:

 در يك سيستم اطلاعات جغرافيايي امكان تحليل همگاني و فضايي عوارض و روابط ميان آنها، براساس مختصات جغرافيايي وجود دارد.

ارتباط و پيوند انواع اطلاعات :

 در يك سيستم جغرافيايي امكان پيوند ميان مجموعه هاي گوناگوني از اطلاعات جغرافيايي با اهداف مختلف تحليلي وجود دارد.

ذخيره اطلاعات نقشه اي :

 در اين سيستم، امكان ذخيره انواع نقشه هاي شماتيك به شكل فايل هاي كامپيوتري وجود دارد به طوري كه قابل استفاده براي تلفيق و تحليل كامپيوتري مي باشند.

سؤالاتي كه سيستم اطلاعات جغرافيايي قادر به پاسخ گوئي مي باشد:

سؤالات مربوط به يك مكان :

 در يك مكان مشخص چه چيزي وجود دارد؟  اين اولين سؤالي است كه در يك سيستم GIS قادر به جوابگويي به آن مي باشد. يك مكان مي تواند به طرق مختلفي در سيستم تعريف شود مثلاً با نام مكان، كد مختصات جغرافيايي(طول و عرض جغرافيايي).

سؤالات شرطي :

 يافتن مكاني كه شرايط معيني را در بر دارد. اين سؤال بر عكس سؤال اول است كه با مشخص كردن يك مكان، آنچه كه در آن مكان وجود دارد شناسايي مي شود. در حالي كه طبق اين سؤال، مي خواهيد مكاني را پيدا كنيد كه پديده ويژه اي در آن وجود دارد. پاسخ گوئي به اين سؤال به تحليل فضائي نياز دارد. به عنوان مثال، پيدا كردن منطقه اي كه جنگل نباشد، مساحت آن حداقل يك هكتار باشد، در فاصله ۱۰۰ متري جاده قرار گرفته باشد و خاك آن نيز براي ساختمان سازي مناسب باشد. در اين سؤال چهار شرط مطرح شده است كه نماينده ويژگيهاي همگان مورد نظر مي باشد. GIS قادر به يافتن چنين مكاني با توجه به شرايط تعيين شده مي باشد.

بررسي روند (Trend) :

 از گذشته تاكنون چه تغييراتي درمكان يا در سطح معيني به وقوع پيوسته است؟  در واقع اين سؤال تركيبي از دو سؤال قبل است يعني سيستم بايد مكان هائي را كه طي دوره معين زماني دچار تغييراتي شده اند (شرط) شناسائي نمايد. به عبارت ديگر تركيب سؤال مكان وشرط معين (تغيير) كه با ذخيره اطلاعات نقشه اي يك منطقه در دو دوره زماني متفاوت قابل پرسش است.

الگو (Pattern) :

 چه الگوي فضائي وجود دارد؟ اين سؤال بسيار پيچيده است. به عنوان مثال مي توان پرسيد كه آيا سرطان عامل عمده مرگ و مير در بين ساكنان مناطق نزديك به يك نيروگاه اتمي است؟ در اين رابطه سؤالات متعددي بسته به نوع سيستم و كاربرد آن قابل طرح مي باشد، كه سيستم قادر به پاسخگوئي به آنها مي باشد. در اين تحليل مجموعه اي از اطلاعات مكاني (نقشه) و ساير اطلاعات تشريحي در زمينه مورد بررسي بايستي در سيستم ذخيره شوند.

مدل سازي :

 سؤال چه خواهد شد اگر؟ اين سؤال عمدتاً به برنامه ريزي و همچنين به بررسي اثرات اجراي برنامه ها مربوط مي شود. به عنوان مثال احداث يك جاده چه اثراتي بر پيرامون خواهد داشت؟ پاسخگوئي به اينگونه سؤالات به در دسترس بودن مجموعه اي از اطلاعات جغرافيايي وساير اطلاعات(اطلاعات علمي) بستگي دارد، كه در يك سيستم اطلاعات جغرافيايي به شكل مناسبي گرد آوري، ذخيره، نگهداري و سازمان دهي مي شود به طوري كه بتواند در تحليل هاي مختلف مورد استفاده قرار گيرد.

 GIS كاربردهاي 

كاربرد GIS بسته به نيازهاي هر منطقه يا كشور در بخشهاي مختلفي توسعه يافته است، به طوري كه در ابتدا در اروپا ازاين سيستم در پايگاه هاي اطلاعات ثبت اسناد و املاك، محيط زيست، نگهداري نقشه هاي توپوگرافي، در كانادا، در برنامه ريزي جنگل ها، حجم درختان وچوب قابل برداشت، شناسائي راههاي دسترسي به جنگل، در چين و ژاپن، نظارت و مدل سازي تغييرات زيست محيطي و در آمريكا، در رشته هاي گوناگوني از جمله در برنامه ريزي شهري و شهرداري ها از اين سيستم استفاده شده است و با گذشت زمان و توسعه سيستم ها استفاده از آن به كليه بخش هاي مرتبط با زمين گسترش يافته است.

استفاده ازاين سيستم دركليه رشته هائي كه به نحوي از انحاء با زمين، نقشه وبه طوركلي با اطلاعات جغرافيائي مكان دار و تحليل هاي فضائي ارتباط دارند، امكان پذير مي باشد.

ويژگيهاي يك سيستم اطلاعات جغرافيايي

GIS به سادگي يك سيستم كامپيوتري صرفاً براي توليد نقشه نيست گرچه قادر به توليد انواع نقشه ها در مقياس هاي مختلف و در سيستم هاي تصوير متفاوت و با رنگهاي متنوع مي باشد. GIS يك ابزار تحليلي اطلاعات فضائي است. مهمترين ويژگي اين سيستم اينست كه امكان شناسائي روابط فضائي ميان عوارض مختلف روي نقشه را فراهم مي سازد.

  GIS صرفاً وسيله اي براي ذخيره و نگهداري نقشه نيست (ثبت اسناد نقشه اي)، بلكه ابزاري است كه براي اهداف خاصي، اطلاعات را نيز ذخيره مي سازد.

GIS اطلاعات مكان دار فضائي را با اطلاعات جغرافيائي يك پديده خاص روي نقشه مرتبط مي سازد. اطلاعات به شكل عوارض جغرافيائي در كامپيوتر ذخيره مي شود.مثلاً شبكه راهها بايك سري خطوط روي نقشه مشخص مي گردد كه به تنهائي اطلاعات چنداني راجع به جاده ارائه نمي كند. براي دستيابي به اطلاعات مربوط به جاده ها مانند عرض جاده، نوع جاده، طول جاده، سال احداث و غيره بايستي به پايگاه اطلاعاتي مربوطه مراجعه نمود و سپس با تلفيقي از اين دو نوع اطلاعات، نقشه جديدي با اطلاعات بيشتر توليد نمود.

به عبارت ساده، يك GIS صرفاً نقشه با عكس ها را نگهداري نمي كند، بلكه يك پايگاه اطلاعاتي با توجه به كليه اصول و معيارهاي فني و علمي آن ايجاد مي نمايد. مفهوم پايگاه اطلاعاتي در يك GIS بسيار مهم است و آن را از يك سيستم ساده يا كامپيوتري نقشه كشي متفاوت مي سازد. در GIS سيستم مديريت اطلاعات نيز به صورت جزء پيوسته آن در آمده است.

عوارض مكان دار جغرافيائي ثبت شده در كامپيوتر بايد داراي ويژگيهايي باشد كه عبارتند از:

الف) نام يا نوع هر پديده

ب) مكان استقرار آن

ج) ارتباط آن با ساير پديده ها يا عوارض

 سيستم پايگاه اطلاعاتي، امكانات ذخيره و بهنگام سازي انواع گوناگوني از چنين اطلاعاتي را فراهم مي سازد. در يك GIS، در پايگاه اطلاعات جغرافيائي آن، مكان پديده ها و در سيستم پايگاه اطلاعاتي، مشخصات پديده و ارتباطات آن با ساير پديده ها نگهداري مي شود و با ايجاد ارتباط ميان اين اطلاعات امكان پردازش تحليلي مجموعه اطلاعاتي فراهم مي گردد.

مجموعه عناصر GIS امكانات تحليلي فوق العاده قدرتمندي را در اختيار استفاده كنندگان قرار مي دهد تا بتوانند از تلفيق انواع اطلاعات جغرافيائي و ساير اطلاعات، نتيجه گيري مناسب را بنمايند.      

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم فروردین 1387ساعت 11:21  توسط عبدالحق  | 

GIS

سیستم اطلاعات جغرافیایی:

گروه مهندسین IranGeosoft  با توجه به نیروهای متخصص، توانمندیهای خود در اجرای پروژه های GIS را به شرح ذیل ارائه می نماید:

  • ارائه خدمات مشاوره و نظارت در خصوص پروژه های مرتبط

  • شناخت نیازهای اطلاعاتی، سازمانی و کاربردی
  • استاندارد سازی و ساماندهی اطلاعات و طراحی پایگاه داده
  • تهیه دستورالعملهای اجرایی به منظور آماده سازی و بهنگام رسانی اطلاعات و کارتوگرافی
  • فرآوری و آماده سازی اطلاعات مکانی و توصیفی و تولید پایگاه داده
  • تهیه ، توسعه و تولید نرم افزارها و ابزار تحلیلی مورد نیاز در محیط GIS
  • تهیه RFP جهت واگذاری پروژه های GIS
  • همکاری با سایر شرکت ها و ارگانهای در اجرا و نظارت بر پروژه های آنها در زمینه کاربرد GIS و فرآوری نقشه و سایر اطلاعات مکانی
  • ارایه خدمات GIS تحت شبکه اینترانت و اینترنت ( WEB-GIS)

سنجش از دور:

امروزه با توجه به ارائه تصاویر ماهواره ای از سکوهای مختلف که هر یک با توجه به خصوصیات فنی و فنآوری خاص خود در زمینه های مختلف کاربرد دارد، فناوری سنجش از دور به عنوان یکی از منابع اصلی تهیه و تولید اطلاعات مکان مرجع، شناخته می گردد. لذا گروه مهندسین IranGeosoft با توجه به سرمایه های علمی و تجربی خود، خدمات زیر را در خصوص کاربرد تصاویر ماهواره ای و فنآوری سنجش از دور، ارائه می نماید:

  • تهیه عکس نقشه از تصاویر ماهواره ای
  • تهیه نقشه های کاربری اراضی به کمک تصاویر ماهواره ای
  • تولید نقشه و استخراج سایر اطلاعات مکان مرجع از تصاویر ماهواره ای
  • اجرای پروژه های تلفیقی GIS و سنجش از دور
  • تهیه و تولید پایگاه های اطلاعات جغرافیایی بر اساس تصاویر ماهواره ای و اطلاعات استخراج شده از آنها
  • ارائه خدمات مشاوره و نظارت در خصوص پروژه های مرتبط با کاربرد سنجش از دور و تصاویر ماهواره ای
  • اجرای پروژه های مختلف در زمینه کاربرد سنجش از دور و تصاویرماهواره ای
  • همکاری با سایر شرکت ها و ارگانهای مجری و نظارت بر پروژه های آنها در زمینه کاربرد تصاویر ماهواره ای
  • تهیه RFP جهت واگذاری پروژه های سنجش از دور

فتوگرامتری:

این بخش با استفاده از آخرین فناوری روز در زمینه فتوگرامتری در ابعاد ذیل فعالیت میکند:

  • فتوگرامتری هوایی، تبدیل و ترسیم
  • فتوگرامتری برد کوتاه
  • ویرایش و کارتوگرافی نقشه های تولید شده
  • تولید عکس نقشه PhotoMap
  • تولید مدل ارتفاعی زمین (DTM ، DEM ، DSM ، TIN )

نقشه برداری:

این بخش با استفاده از اکیپ های مجرب در اجرا و عملیات دفتری، مجهز به تجهیزات روز نقشه برداری زمینی به فعا لیتهای ذیل می پردازد:

  • اجراء پروژه های نقشه برداری زمینی
  • اجراء و نظارت پروژه های نقشه برداری صنعتی
  • ویرایش و کارتوگرافی نقشه های تولید شده
  • گویا سازی و برداشت اطلاعات میدانی
  • GPS
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم فروردین 1387ساعت 11:13  توسط عبدالحق  | 

GIS

ارزيابي كار بري داده هاي ماهواره اي از نظر صرفه جويي وقت

سيدكاظم علوي پناه، حميد رضا متين فر، فريدون سرمديان

دانشكده كشاورزي، دانشگاه تهران

 

چكيده

توليد اطلاعات از داده هاي سنجش از دور به ويژه داده هاي ماهواره اي نسبت به گذشته نه جندان دور افزايش فزاينده اي پيدا نموده است و با توجه به اهميت و نقش اينگونه داده ها، قطعاً توليد آنها همچنان افزايش مي يابد. در طول سالهاي گذشته راههاي گوناگون ومتنوعي طراحي و ارائه شده است كه از طريق آنها مي توان با كمك سنجش از دور استفاده زيادي نمود. يكي از مهمترين فوائد استفاده از داده هاي ماهواره اي در مطالعات پديده هاي طبيعي و شناخت كره زمين و معضلات آن صرفه جويي در وقت و افزايش دقت است. نظر به اينكه در كشورمان تحقيقات و مطالعات متعددي با استفاده از اطلاعات و تصاوير ماهواره اي انجام شده است، بنابر اين در اين تحقيق سعي ميگردد كه موارد مشروحه زير كه منجر به صرفه جويي در دقت مي شود تجزيه و تحليل گردد و اهميت سرعت كار و دقت تشريح شود:

تلفيق داده هاي ماهواره اي با GIS و ارزش صرفه جويي در وقت.

تلفيق GIS، سنجش از دور و اينترنت.

تلفيق سنجش از دور و زمين آمار.

كاربرد سنجش از دور در مطالعات آب و منابع ملي.

صرفه جويي در استفاده از مطالعات آب و منابع طبيعي.

بر اساس نتايج اين مطالعات، اهميت كاربرد فناوري و سنجش از دور براي جلوگيري از اتلاف منابع ملي و كاهش ضايعات و صرفه جويي در وقت آشكار مي گردد و نهايتاً پيشنهاد مي گرددكه اين فناوري مورد توجه بيشتر مديران و برنامه ريزان كشور قرار گيرد.

مقدمه

براي مطالعه كره اي كه بر روي آن زندگي مي كنيم، به كار گيري تمامي رشته هاي علمي به درك محيط و عوامل مؤثر بر تغيیرات آن كمك مي كند. بديهي است لازمه دستیابي به توسعه پايدار، شناخت محيط و عوامل مؤثر بر آن است. افزايش جمعيت و رشد فزاينده شهر ها، مناطق مسكوني و توسعه صنعتي اراضي كشاورزي زيادي را تخريب و از چرخه توليد خارج ميكند، بنابر اين لازم است منابع و مناطق جديد شناسايي شده و به عرصه توليد اختصاص يابد. يكــي از ابزارهاي مؤثر در زمينه مطالعات محــيط زيست و علـوم زمين استفاده از فن آوري دور سنجي و بهره گيري از داده هاي ماهواره اي است. شناخت بسياري از منابع نظير خاك، آب، معدن و پوشش گياهي و پايش پديده هاي زيانباري مانند سيلابها، بيابان زايي، فرسايش آبي و بادي، حركت تپه هاي شني، شوري آب و خاك، تخريب جنگلها و مراتع، لازمه دستيابي به توسعه پايدار است. استفاده از فناوري دور سنجي و به كار گيري داده هاي ماهواره اي اغلب موجب كاهش هزينه ها، صرفه جويي در وقت و افزايش دقت و سرعت ميگردد و روز به روز بر اهميت اين فناوري در راستاي تو سعه پايدار افزوده ميشود، فنآوري دور سنجي از جمله ابزار هاي نويني است كه دست يابي و استخراج اطلاعات پايه براي مديريت مـنابع زمين را ميــسر مي سازد. با اسـتفاده از فناوري سنجش از دور مي توان با هزينه و زمان كمتر، طيف وسيعي از پروژه ها را در سطح جهاني، منطقه اي، ملي، استاني و محلي به نتيجه رساند. از آنجا كه مطالعات و جمع آوري اطلاعات هدفمند بايد نتيجه آن دست يابي به توسعه پايدار باشد به اختصار چند كاربرد مهم داده هاي ماهواره اي كه در زمينه برنامه هاي توسعه اقتصادي و اجتماعي آينده حائز اهميـت است در جدول 1 آ مده است.

 

 

 

 

 

 

جدول 1 ـ چند كار برد مهم داده هاي ماهواره اي (علوي پناه، 1382)

زمين شناسي

تهيه نقشه هاي زمين شناسي، اكتشاف معادن، مطالعه و تشخيص گسلها، آتشفشانها، زلزله

خاكشناسي

مطالعه خاكهاي سطحي، تهيه نقشه هاي پوشش زمين و كار بري اراضي، مطالعه شوري خاك، ارزيابي زمين، مسائل حفاظت خاك، شناسايي اراضي قابل كشت، تهيه نقشه حرارتي خاكها، مطالعه رطوبت خاكها

كشاورزي

شناسايي پوشش گياهي، كاربري زمين، سطح زير كشت، آفات و بيماري هاي گياهي، كمبود هاي غذائي گياهان، تخمين ميزان محصول، تخمين و ارزيابي مراحل رويش و عملكرد گياهان، مطالعه توسعه كشاورزي

منابع طبيعي

طبقه بندي جنگلها و مراتع، آ تش سوزي جنگلها، مديريت جنگل، برداشت منابع جنگلي

تخمين حجم، تراكم، توده، سن و زيتوده گياه. تشخيص تخريب و آسيبهاي وارده به جنگل، مديريت منابع و نظارت بر منابع

آب

مطالعه تغيیرات درياچه هاي فصلي، باتلاقها و شبكه هاي آبياري، تشخيص سيلها، آبراهه هاي قديمي و كانالها، تصوير مناطق آبرفتي و مخروط افكنه ها، كيفيت آ ب، تهيه نقشه حرارتي آبها، مناطق جزر ومد، مطالعه زمين هاي مرطوب حاشيه پلايا، حركت يخچالها، چشمه هاي آب گرم و آب سرد معدني

هواشناسي

پيش بيني وضع هوا، مطالعه دماي سطح آبها، تغيیرات بياباني شدن، پيش بيني بلاياي طبيعي

شيلات و محيط زيست

مطالعه گياهان آبزي و شناور، ماهيگيري، آلودگي درياها، آلودگي هاي خاك و آب

جمع آوري اطلاعات و داده ها از پديده هاي زميني اعم از شهر، روستا، معدن، جنگل، خاك و گياه از فاصله دور به كمك فناوري دور سنجي به فاصله زماني چند ساعت تا چند روز در طول ماه يا سال و بصورت مكرر، حجم عظيمي از اطلا عات را فراروي كاربران زمينه هاي مختلف علوم زميني قرار داده است. لذا عدم پردازش و استخراج اطلاعات گوناگون از درون لايه هاي اطلاعاتي متفاوتي كه اين گونه جمع آوري ميشود به نوعي اتلاف منابع و داده ها است، اما چنانچه اين اطلاعات به درستي و با ابزارهاي مناسب پردازش و مورد تجزيه وتحليل قرارگيرند و مضافاً به سيستم هاي اطلاعات جغرافيايي (G.I.S)1 تزريق شوند، ضمن بكارگيري قابليت هاي سرعت و دقت سيستم كامپيوتري از قابليت هاي سيستم GIS يعني سـازماندهي، تجسم، جستجوي فضايي، تركيب، تجزيه و تحليل، پيش بيني و بهنگام نمودن اطلاعات مي توان بهره برد، در واقع پردازش رقومي تصاوير ماهواره اي و طبقه بندي آنها يعني نمونه برداري از سطح محدودي از تصوير و تعميم آن به كل تصوير در چند دقيقه كمك شاياني به صرفه جويي در زمان و هزينه هاي پروژه ها خواهد نمود، كه در اين مقاله سعي مي شود ضمن بررسي كلي برخي سنجنده هاي ماهواره اي و بحث و بررسي پيرامون اين فناوري، روشهاي بهينه كاربرد اين اطلاعات هم مورد بحث قرار مي گيرد.

مواد و روشها

به منظور مقايسه كلي تعبير و تفسير و كاربرد داده هاي ماهواره اي با روشهاي سنتي خصوصاً عكسهاي هوائي و نقشه برداري به روش سنتي در اين تحقيق اقدامات زير مورد توجه و انجام پذيرفته است:

1-1- جمع آوری مشخصات سنجنده های مهم با قدرت تفکیک طیفی، مکانی و رادیومتری متفاوت.

1-2 - مقایسه كلي روشهاي نقشه برداري سنتي و رقومي خصوصاً از جنبه هزينه ها و صرفه جويي در وقت.

1-3 - مطالعه روشهاي جمع آوري نمونه و مطالعات ميداني جهت كاهش هزينه و صرفه جويي در وقت.

1-4 - استفاده از نتايج طبقه بندي نظارت شده و جدول نتايج خطا جهت تعين نسبت نمونه ها به كل پيكسلهاي محدوده مطالعاتي و اهميت استفاده از اين روشها.

نتايج و بحث

1ـ3ـ آشنايي با چند سنجنده مهم در دور سنجي

به منظور آشنايي با اقدامات كشورهاي مختلف براي ديدباني سطح زمين و جمع آوري اطلاعات از آن تعدادي از سنجنده هاي كشورهاي اروپايي، امريكا و ژاپن را كه در دوره هاي 1 تا 176 روزه تصوير كاملي از سطح زمين در باند هاي مرئي تا مادون قرمز جمع آوري و به ايستگاههاي زميني ارسال مي دارند در جدول 2 آورده شده است، اين سنجنده ها داراي قدرت تفكيك مكاني، راديومتري و طيفي متفاوتي بوده كه به کاربران قدرت انتخاب و بهره وري مـتناسب با نوع پديده مورد مطالعه را مي دهند. در ميان آنها NOAA هر 12 ساعت يك تصوير كامل از زمين ارائه مي دهد، و اگر چهار سنجنده از اين نوع همزمان تصويربرداري كنند هر 3 ساعت يك پوشش از زمين را ارائه خواهند داد، البته قدرت تفكيك مكاني اين سنجنده پايين مي باشد (1×1 كيلومتر) اما قدرت تفكيك زماني آن بسيار بالا است. لذا براي بررسي پديده هاي جوي، مراحل رشد گياهان، نمايش پيشروي آتش سوزي خصوصاً در جنگلها، نظارت بر سيلابها و پيش بيني روند گسترش آن بسيار كارآمد ميباشد، در مقابل سنجنده IKONOS با قدرت تفكيك مكاني كمتر از يك متر مي باشد يعني تصاوير آن امكان شناسايي تك درختان و وسـايل نقـليه سـطح شـهرها را فراهم مي آورد. بنابراين اطلاعات جمع آوري شده توسط سنجنده هاي فضايي قدرت تفكيك مكاني، طيفي وراديو متري متفاوتي داشته، لذا اين ويژگيها براي كاربران امكان بهره وري متناسب با نوع پديده مورد بررسي را فراهم مي آورد.

جدول 2 – انواع سنجنده ها كه به جمع آوري اطلاعات از سطح زمين مي پردازند.

باندهاي سنجنده ها

B

نانومتر

G

نانومتر

R

نانومتر

NIR

نانومتر

SWIR

ميكرومتر

TIR

ميكرومتر

Landsat MSS

عرض نوارجاروب 185*185كيلومتر

80

--

600-500

700-600

800-700

1100-800

-

-

Landsat TM

عرض نوارجاروب 185*185كيلومتر

30

120

520 450

600-520

690 – 630

900-760

75/1-55/1

35/2-08/2

5/12-5/10

Landsat ETM+

عرض نوارجاروب 185*185كيلومتر

30

60

515-450

605-525

690-630

900-775

75/1-55/1

35/2-09/2

5/12-4/10

SPOT 1 , 2

SPOT 4

20 (PAN)

10

-

590-500

680-610

890-790

75/1-58/1

-

ASTER

عرض نوار جاروب 60 كيلومتر

(VNIR)15

(SWIR)30

(TIR)90

-

600-520

690-630

860-760

7/1-6/1

18/2-14/2

23/2-19/2

24/2-25/2

37/2-29/2

43/2-36/-

48/8-13/8

83/8-48/8

28/9-93/8

9/10-3/10

7/11-9/10

IRS 1A, 1B

عرض نوار جاروب 148 كيلومتر

36

73

520-450

680-620

860-770

-

-

-

باندهاي سنجنده ها

سنجنده

اندازه پيكسل(متر)

تفكيك مكاني

B

نانومتر

G

نانومتر

R

نانومتر

NIR

نانومتر

SWIR

ميكرومتر

TIR

ميكرومتر

Ikonos

عرض نوار جاروب 13 كيلومتر

4

(PAN) 1

520-450

600-520

690-630

900-760

-

-

Quick Bird

44/2

(PAN) 61/0

520-450

600-520

690-630

900-760

-

-

SPOT Vegetation

عرض نوار جاروب 2250 كيلومتر

1150

470-430

-

680-610

790-780

75/1-58/1

-

NOAA –AVHRR

عرض نوار جاروب 2700 كيلومتر

1100

-

-

700-570

980-710

-

93/3-5/3

3/11-3/10

5/12-5/11

Sea Wifs

عرض نوار جاروب 2801 كيلومتر

1100

422-402

453-433

500-480

520-500

565-545

680-660

785-745

885-845

-

-

MODIS

عرض نوار جاروب 2330 كيلومتر

250

500

1000

479-459

567-545

670-620

876-841

25/1-23/1

65/1-63/1

16/2-11/2

84/3-66/3

99/3-93/3

08/4-02/4

3/11-8/10

3/12-8/11

SAC

عرض نوار جاروب 360 كيلومتر

175

500-480

560-540

690-630

835-795

7/1-55/1

-

POLDER

عرض نوار جاروب 2400 كيلومتر

6000

453-433

-

680-660

885-845

-

-

ADEOS-2

عرض نوار جاروب 1000 كيلومتر

250

1000

448-438

465-455

495-425

570-560

570-520

683-673

690-630

715-705

767-759

880-770

870-860

1060-1040

25/1-23/1

74/1-54/1

32/2-10/2

85/8-35/8

3/11-3/10

5/12-5/11

 

 

2ـ3ـ اهميت بررسي تغیرات پديده هاي زميني

يكي از كاربردهاي ويژه دور سنجي بررسي پايش محيط (تشخيص تغيیرات) است. در گذشته پايش محيط بر اساس روشهاي ميداني و عكس برداري معمولي بزرگ مقياس صورت مي گرفت. بديهي است اين روش اولاً براي محيط هاي كوچك و قابل دسترسي كارايي دارد و منابعي را كه در مناطق كويري و صعب العبور واقعند قادر به تشخيص نيست، دوما هزينه و وقت قابل توجهي صرف خواهد نمود، اما در محل هاي دور و وسيع كه تغیيرات سطحي زيادي را مي پوشاند و پايش مربوط به دوره طولاني مدت ميشود ضرورت بكارگيري داده هاي ماهواره اي نمايان ميشود، اين داده ها توان تشخيص دقيق و جزئي تغـيرات محـيطي را داشته و در ضـمن عـلاوه بر صر فه جويي در وقت، هزينه هاي مطاله را هم كاهش مي دهند.

امروزه با رشد شتابان جمعيت و تخريب و محدوديت منابع، شناخت جنبه هاي مختلف محيط طبيعي جهت اعمال مديريت علمي امري اجتناب ناپذير است. خصوصاٌ به تصوير كشيدن تغيیرات زماني منابع طبيعي (پايش) به لحاظ اين كه در فواصـل زمـاني كوتاه اين تغـیيرات محسوس نيست مي تواند مديران و بر نامه ريزان را از تحديدات آينده مطلع سازد. به عنوان مثال يك تحقيق موردي از تغيیر كاربري و تخريب اراضي حوزه بر خوار اصفهان با روش سنتي كه حدود يك سـال زمان صـــرف آن شده اســت نشـان مي دهد كه در پريود زماني، 1302 تا 1377، سطحي معادل 34 هزار هكتار اراضي قابل كشت (كلاسهاي 1، 2 و3) از چرخه توليد خار ج شده اند و در كل شهر اصفهان به 51 هزار هكتار مي رسد و نكته مهمتر اينكه طي اين 75 سال روند تخريب سير صعودي داشته و در دهه هفتاد تخريب بالاترين نرخ رشد را بخود اختصاص داده است (3)، اما چنانچه همين تحقيق با بكارگيري داده هاي رقومي ماهواره اي انجام ميگرفت زمان لازم براي پردازش و استخراج اطلاعـات با احتساب مطالعات ميداني به مراتب كمتر مي شد، لذا توانايي به تصوير كشيدن مداوم و با سرعت و دقت منابع علاوه بر اينكه صرفه جويي در زمان تحقيق را به دنبال دارد خود به نوعي اتلاف منابع را هشدار داده و ميتواند مانعي از روند تخريب منابع با شد.

 

3ـ3ـ مزاياي كار برد داده هاي ماهواره اي در مطاله منابع زميني

1ـ3ـ3ـ صرفه جويي در وقت و كاهش هزينه ها

كاربري كه تصميم مي گيرد از ابزار سنجش از دور استفاده كند، قطعاً كاهش هزينه ها و صرفه جويي در زمان را نيز مد نظر قرار مي دهد، يكي از ابزار هاي رسيدن به اين اهـداف دقت در جمع آوري داده ها، نمونه برداري و مطالعات ميداني ميباشد، لذا براي اين منظور رعايت نكات ذيل الزامي است

الف ـ داده هاي طيفي مناسب براي مطالعات ميداني و پديده مورد نظر تهيه شود.

ب ـ اطلاعات جامع براي جمع آوري داده هاي زميني با در نظر گرفتن نوع داده ماهواره اي در دست باشد.

ج ـ جمع آوري و سازمان دهي اطلاعات با توجه به شاخه تخصصي خاص مورد مطالعه انجام گيرد.

د ـ مشكلات ويژه ناشي از كاربرد متدولوژي مرتبط با شرايط اكولوژيكي آشكار شود.

ه ـ كارايي داده هاي كمي بيوفيزيكي در رابطه با كيفيت آنها ارزيابي شود.

2ـ3ـ3 ـ نمونه برداري

به منظور افزايش دقت، صرفه جويي در وقت و كاهش هزينه ها، هنگام جمع آوري داده ها خصوصاٌ نمونه برداري ميداني توجه به مشكلات ذيل مي تواند رهگشا باشد.

الف ـ زمـان جمع آوري داده ها

زمان جمـع آوري داده هاي زميني منطبق با زمان سنجش داده هاي ماهواره اي باشد. در غير اين صورت بروز وقايع سريع باعث تغيراتي در بازتابهاي طيفي مي شود.

ب ـ پراكندگي قطعات براي نمونه بر داري تصادفي

گاهي براي اطمينان از جامعه آماري، از نمونه ها و قطعات تصادفي جهت نمونه برداري انتخاب مي شوند كه اين امر صرف نظر از محاسن و افزايش دقتي كه مي تواند داشته باشد، مشكلاتي از قبيل تشخيص كامل مناطق روي تصاوير ماهواره ا ي ايجاد مي نمايد.

ج ـ مكان يابي دقيق محل

يكي از مشكلات كارهاي ميداني (صحرايي) تطابق كامل داده هاي ميداني با تصاوير ماهواره اي مي باشد. براي مثال قدرت تفكيك زميني 20 متر ممكن است آنقدر كوچك باشد كه نتواند تمامي علائم زميني را مشخص كند. گاهي ممكن است تمام پديده هاي متمايز را در محل مشخص كرده باشيم ولي نتوانيم روي تصوير ماهواره اي تعميم دهيم و بر عكس تمام واحد هاي قابل تميز روي تصوير را در ميدان مشاهده نكنيم.

د - معيارهاي طراحي نمونه بر داري

معيارهاي اوليه براي ارزیابی طرح نمونه برداري به اين شرح است:

الف ـ نياز ها و شرايط نمونه برداري را تأمين نمايد.

ب ـ اجرا و تجزيه و تحليل آن ساده باشد.

ج ـ نمونه ها از واريانس كمي بر خور دار باشند تا تخمين هاي دقيق تري بدست آيد.

د ـ نقاط نمونه بر داري پراكنش مكاني خوبي داشته باشند.

ه ـ اقتصادي باشد.

3ـ3ـ3 ـ تلفيق سنجش از دور(RS) و سيستم اطلاعات جغرافيا يي(G.I.S.)

سنجش از دور حجم زيادي از اطلاعات را تولید ميكند، اين اطلاعات نه فقط در يك زمان، بلكه در دوره ها و زمانهاي مختلف توليد و جمع آوري مي شود و مي توان از آنها براي كشف و مطالعه پديده ها استفاده كرد. با وجود اين همه اطـلاعات ارزشمند سـنجش از دور، ناآشنـايي افـراد از چگونگي بر قراري رابطه بين سنجش از دور و سيستم اطلاعات جغرافيايي موجب عدم استفاده مفيد و گسترده از آنها ميشود. بسياري از محققين معتقدند تلفيق سنجش از دور و G.I.S پتانسيل استفاده از داده هاي ماهواره اي را به بهترين نحو افزايش مي دهد. سيستم اطلاعات جغرافيايي مراحل مختلفي را شامل مي شود كه سر انجام نتايج به همان جهان واقعي كه اطلاعات اوليه و پايه از آنجا آمده است مرتبط مي گردد. امروزه G.I.S. به طور مؤثري داده هاي مكاني و توصيفي مربوط به منابع مختلف را بر اسـاس اهداف كاربران نگهداري، باز يابي و كاربردي مي كند. پيشرفتهاي فوق العاده سريع فناوري G.I.S. در سالهاي اخير موجب شده كه جايگزين برخي روشهاي سنتي و معمول گردد. هر ساله برنامه هاي نرم افزاري جديد با قابليت استفاده راحت و توانايي هاي بالا در شبكه جهاني (World wide web) در دسترس عموم قرار مي گيرد و دسترسي به G.I.S. به عنوان يك ابزار كار آمد، هر روزه زيادتر و خدمات آن بيشتر مي گردد.

4ـ3ـ نتايج و بحث

1-4-3 بررسي اهميت صرفه جويي در زمان و هزينه ها

HUZING و همكاران (1993) با استفاده از داده هاي ماهواره اي و تكنيك GIS نشان دادند كه تهيه نقشه هاي موضوعي منجر به صرفه جويي40 تا60 درصدي در زمان نقشه برداري نسبت به روشهاي رايج ميشود. لذا تلفيق اين دو ميتواند ضمن بهبود دقت نتايج، افزايش كـيفيت نقشه هاي توليد شده، صرفه جويي در وقت و هزينه ها و امكان روز آمد نمودن نقشه ها را فراهم مي آورد (جدول 3).

جدول 3– مقايسه زمان (ماه) مورد نياز تهيه نقشه هاي كار بري اراضي و خاك به روش سنتي و رقومي

زمان (ماه) براي روش رقومي

زمان (ماه) براي روش سنتي

توليد نقشه كار بري اراضي

نقشه بر داري خاك

توليد نقشه كار بري اراضي

نقشه بر داري خاك

25/0

6/0

5/0

3

عمليات تعبير و تفسير مقدماتي

5/0

6

5/0

6

عمليات ميداني

5/0

25/1

1

5/2

تلفيق نتايج و استخراج اطلاعات

25/1

75/7

2

5/11

كل زمان صرف شده

همانگونه كه ملاحظه مي شود در روش سنتي نقشه برداري خاك به 5/11 ماه زمان نياز است در حاليكه تلفيق RS و G.I.Sزمان مورد نياز را به 75/7 ماه كاهش داده است، لذا ميتوان با روشهاي رقومي در مدت كوتا ه تري سطوح وسيعتري را مطالعه و كسب اطلاعات نمود (7).

گروهي از نقشه برداران دانشگاه British Colombia منطقه اي به وسعت 800 مايل مربع را يك بار با استفاده از عكسـهاي هـوائي و يك بار هم با استـفاده از تصـاوير ماهـواره اي لندست (Landsat) به منظور مقايسه هزينه ها و زمان مورد نياز، نقشه برداري نمودند. ميزان انطباق نقشه هاي تهيه شده با نقشه هاي واقعيت زميني براي عكسهاي هوائي 60 در صد و براي تصاوير ماهواره اي 50 در صد بود. استفاده از عكسهاي هوائي هزينه اي معادل 442000 دلار و 59 ماه زمان لازم دارد (نقشه به مقياس1:1000000)، در حاليكه استفاده از تصاوير ماهواره اي هزينه اي معــادل 2000 دلار و 6 ماه زمان نياز دارد (نقشه به مقياس1:500000). بنابراين ملاحظه ميشود نقشه هاي بزرگ مقياس كه مي تواند با دقت مكاني دو برابر نسبت به نقشه هاي با مقياس (1:1000000) پديده هاي زميني را تفكيك نمايد با هزينه اي بسيار ناچيز و صرف وقت كمتري نسبت به روش سنتي قابل توليد است خلاصه نتايج در جدول 4 و 5 درج گرديده است (8).

جدول 4- مقايسه زمان مورد نياز تهيه نقشه به روش سنتي و رقومي

زمان

عمليا ت

36 ماه

عكسبرداري

14 ماه / نفر

نقشه برداري از روي 1125 عكس

9 ماه

كنترل، توليد و چاپ عكس

59 ماه

جمع

1 ماه

تصويربرداري

2/1 ماه /نفر

نقشه برداري از 45 تصوير

4 ماه

کنترل، توليد و چاپ نقشه ها

2/6 ماه

جمع

جدول 5- مقايسه هزينه هاي تهيه نقشه به روش سنتي و رقومي

نوع عمليات

هزينه ها/ دلار

خريد 2250 عكس

12000

هزينه پرواز

300000

هزينه دوربينها

130000

جمع هزينه ها

442000

تصوير بر داري

1600

موزائيك تصاوير

400

جمع هزينه ها

2000

همانگونه كه ملاحظه مي شود زمان توليد نقشه با استفاده از تصاوير ماهواره اي (روش رقومي) يك هشتم زمان مورد نياز براي روش سنتي است و هزينه ها هم حدوداً يك دويستم شده است، البته اگر حجم عظيم لايه هاي اطلاعاتي كه با اندكي صرف وقت باز هم از داده هاي ماهواره اي قابل اســتخراج است را منظور نمائيم سودمندي و كارائي داده هاي ماهواره اي بيش از اين خواهد شد.

در تحقيقي كه توسط علوي پناه و همكاران (1) به منظور تهيه نقشه كاربري اراضي منطقه موك اسـتان فارس با استـفاده از تصـاوير ماهـواره اي انجـام گرفت، داده هاي سنجنده TM به ابعاد 1200×1200 پيكسل را كه مجموعاً 1440000 پيكسل ميشود مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. همانطور كه در جدول 6 ملاحظه مي شود از اين تعداد فقط 2357 پيكسل يعني 163/0% از آنها را ما نمونه برداري نموده ايم و 83/99% مابقي آن را سيستم در كسري از دقيقه طبقه بندي نموده است و كل پديده هاي موجود در منطقه را در كلاسهاي زراعت آبي، مرتع، شاليزار، جنگل، باغات، تاكستان و زراعت ديم طبقه بندي نموده است.

جدول 6- ماتريس خطاي نتايج طبقه بندي كلاسهاي كار بري اراضي به روش حداكثر احتمال

 

علامت اختصاری کلاسهای مرجع

كلاسهاي طبقه بندي شده اراضي

I

Ra

P

F

O

G

D

جمع

زراعت آبي(I)

327

0

17

0

12

7

0

363

مرتع (Ra)

5

579

1

41

0

5

0

631

شاليزار (P)

0

0

191

0

2

0

0

193

جنگل (F)

0

2

0

665

0

1

0

668

باغات (O)

0

0

1

0

119

2

0

122

تاكستان (G)

0

0

2

0

0

85

0

87

زراعت ديم(D)

0

28

0

0

0

0

265

293

جمع

232

609

212

706

133

100

265

2357

2ـ4ـ3ـ تلفيق زمين آمار و دور سنجي

يكي از كاربردهاي RS و G.I.S. مطالعه پديده هاي محيطي (معدن، خاك، پوشش گياهي، تشكيلات زمين شناسي) است كه وابسته به موقعيت مكاني خود مي باشند، اما به منظور صرفه جويي در هزينه ها و زمان عملاً امكان نمونه برداري متراكم از آنها ميسر نيست. لذا براي دستيابي به ويژگيهاي حقيقي آنها مجبور به تخمين خصوصيات پديده هاي محيطي در نقاطي كه نمونه برداري نشده است مي باشيم. ابزاري كه ميتواند بهترين تخمين را ارائه دهد زمين آمار مي باشد، زمين آمار در واقع علم استفاده از تخمين گرهاي آماري به منظور برآورد خصوصيت مورد نظر در نقاطي كه نمونه برداري نشده است با استفاده از اطلاعات حاصله از نقاط نمونه برداري شده مي باشد.

جهانگرد محمدي و همكاران (1381) اطلاعات رقومي ماهواره اي را به عنوان متغير ثانويه براي تخمين برخي خصوصيات خاك در نقاطي كه نمونه برداري نشده است مورد استفاده قرار دادند، نتايج نشان داد كه بيشترين همبستگي بين متغيرهاي شوري، قليائيت و درصد آهك خاك با باندهاي طيفي بخش مرئي و مادون قرمز نزديك وجود دارد. مدل رگرسيوني تخمين هر يك از خصوصيات خاك نشان مي دهد كه باند مادون قرمز سنجنده هاي ماهواره اي بالاترين كارايي را براي برآورد خصوصيات خاك دارا مي باشند. (4)

3ـ4ـ3ـ مقايسه اجمالي روش سنتي و رقومي

اگرداده هاي ماهواره اي را با عكسهاي هوائي مقايسه نمائيم پي به حجم عظيم اين اطلاعات خواهيم برد

الف ـ عكسهاي هوائي در اغلب كشور ها از جمله ايران در فواصل زماني طولاني وصرف وقت زيادي تهيه مي شوند، به عنوان مثال در ايران دو دوره پوشش سراسري عكسبر داري هوائي انجام گرفته است كه يك بار سال 1334 (ه.ش.) و دوره دوم حدود 40 سال بعد بوده است، در حاليــكه ماهواره هـا از هر 15 دقيقه (ماهـواره GEOES)، هر 2 روز (ماهـواره (ASTER، هر 16 روز (ماهواره لندست) تا 6 ماه (ماهواره اروپايي ERS)، پوشش كاملي از سطح زمين را با تنوعي از باندهاي طيفي ارائه ميدهند كه به هيچ وجه قابل مقايسه با تعداد كم عكسهاي هوائي گردآوري شده از معدود مناطق سطح زمين نمي باشد.

ب ـ هر فريم تصوير ماهواره اي پوشش وسيعي از سطح زمين را يك جا نمايش ميدهد. به عنوان مثال يك فريم TM با ابعاد 185×185كيلومتر وسعتي معادل 3400000 هكتار را پوشش مي دهد كه اگر بخواهيم با عكس هوائي همين سطح را پوشش دهيم به 2200 قطعه عكس هوائي نياز است و سطح موزائيك شده آن 88 متر مربع خواهد شد كه عملاً كار بر روي آن غير ممكن است.

ج ـ استخراج اطلاعات از اين دو نوع از نظر وقت و هزينه ها كاملا متفاوت مي باشد. به عنوان مثال همان 3400000 هكتار را در نظر مي گيريم كه تنها با يك فريم ماهواره اي پوشش داده مي شود، اين فريم در كسري از روز نمونه برداري و پديده هاي آن توسط سيستم كامپيوتري طبقه بندي ميشوند در حاليكه براي تشخيص و تفكيك پديده هاي مورد نظر در عكسهاي هوائي (2200 قطعه) ده ها روز وقت لازم است.

د ـ هنگام طبقه بندي پديده ها و تفكيك آنها در عكسهاي هوائي چون تفكيك دستي صورت مي گيرد دقت مكاني به اندازه چندين پيكسل است ولي در طبقه بندي تصاوير ماهواره اي به روش رقومي، دقت مكاني به اندازه تك پيكسلها است. البته لازم به ذكر است كه هر فريم تصوير ماهواره اي از تعداد زيادي پيكسل تشكيل شده است. مثلاً هر فريم TMاز 38 ميليون پيكسل تشكيل شده است و ما براي طبقه بندي آن تقريباً 1 درصد پيكسلها را نمونه برداري مي كنيم و بقيه پيكسلها را سيستم كامپيوتري و نرم افزارهاي RS طبقه بندي مي نمايند، در واقع هر فريم TM ماتريسي به ابعاد 6166×6166 مي باشد و سيستم آنرا در چند دقيقه تجزيه و تحليل مي نمايد در حاليكه حل چنين ماتريسي به روش دستي غير ممكن بوده يا به قرنها زمان نياز دارد.

نتيجه گيري

مهمترين ويژه گي داده هاي ماهواره اي كه آن را از ساير داده ها از جمله عكسهاي هوائي متمايز مي كند، چند طيفي بودن آنها اسـت كه امـكان مـطالعه منابع مخـتلف را در باندهاي متنوعي از مرئي تا مادون قرمز و امواج راداري فراهم آورده است. ديگر ويژگي اين داده ها تكراري بودن آنها در پريودهاي زماني كوتاه است كه به كاربران مختلف امكان بررسي سريع و به موقع تغيیرات پديده هاي مختلف مانند تغيرات جوي، روند پيشروي سيل، آتش سوزي جنگلها، آلودگيهاي زيست محيطي، فرسايش خاك، پيش روي كوير، شور شدن اراضي و تغيیر كاربري اراضي را فراهم مي آورد. ويژگي ممتاز ديگر رقومي بودن اين داده ها است كه باعث شده قابليت تزريق به سيستم هاي اطــلاعات جغرافيايي را داشته باشد. لذا تلفيق اين دو تكنيك (دور سنجي و سيستم اطلاعات جغرافيايي) ضمن بهبود نتايج حاصله مزاياي ديگري در پي خواهد داشت، از جمله:

الف ـ تهيه سريع نقشه ها و صرفه جويي در وقت،

ب ـ تهيه نقشه ها با كيفيت بالاتر و هزينه كمتر،

ج ـ تهيه نقشه هاي مو ضوعي مورد نياز كاربران خاص،

د ـ تسهيل تهيه نقشه ها و روز آمد نمودن آنها،

ه ـ به حداقل رساندن استفاده از نقشه هاي چاپ شده و هزينه هاي بايگاني و نگهداري نقشه ها.

بنابراین با توجه به رشـد و توسعه روزافزون اين فنآوري و نياز مديران بخشهاي مختلف از جمله برنامه ريزان شهري براي شناخت پراكندگي جمعيت، مراکز خدمات رساني، اراضي مسكوني و قابل سكونت همچنين برنامه ريزان منابع طبيعي براي آگاهي از پراكندگي مكاني جنگلها، مراتع، معادن، اراضي قابل كـشت، گـونه هـاي گـياهي، اراضـي شور و عـرصه هـاي كويري، شناسايي قابليتها و كاربردهاي متنوع اين فنآوري براي مديران و برنامه ريزان بخشهاي مختلف اقتصادي و اجتماعي كشور حائز اهميت مي باشد.

منابع

علوی پناه، سيدكاظم،1382، كار برد سنجش از دوردرعلوم زمين، انتشارات دانشگاه تهران.

علوي پناه سيدكاظم و مسعود مسعودي، 1380، تهيه نقشه كاربري اراضي با استفاده از داده هاي ماهواره لندستTM و سيستم اطلاعات جغرافيايي (منطقه موك استان فارس)، مجله علوم كشاورزي و منابع طبيعي، سال هشتم، شماره اول.

قيومي محمدي، 1379، هشداري در مورد تبديل اراضي كشاورزي به شهري، مطالعه موردي اصفهان، مجله علوم خاك و آب، جلد 14 شماره 2.

محمدي جهانگرد و وحيد چيت ساز، 1381، مقايسه تخمين گرهاي ژئواستاتيستيكي و رگرسيون خطي جهت برآورد برخي از خصوصيات خاك سطحي به كمك داده هاي رقومي TM، خاك و آب، ج 16.

Burrough P. A., 1986, Principle Of Geographical Information Systems for Land Resources Assessment, Oxford Science Publication.

Lillesand T. M. and R. W. Kieffer, 1994, Remote Sensing and Image Interpretation, John Wiley & Sons, Inc.

Morris D. K., Gary C. Steinhardt, R. L. Nielsen, 2000, Using GIS, GPS and Remote Sensing as a soil mapping tool, 5th international conference on precision agriculture, Bloomington, MN, 16-19 july 2000.

Vlentine K. W. C. and J. F. Hawkins, 2000, A Qantitative comparison of color photography and Landsat imagery for a small scale land resource map of northern British Colombia.

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم فروردین 1387ساعت 11:8  توسط عبدالحق  | 

تو سعه پایدار

امروز تائید مفهوم توسعه "پایدار" دیگر به امری رایج بدل شده است و به طبع مفهوم "توسعه پایدار فرهنگی" از این مفهوم گرفته شده است و آیا این مفهوم نسبت به نگرش صرفا ابزاری از فرهنگ در توسعه، گامی به پیش و حرکتی درست است یا نه؟

کاربرد این اصطلاح(توسعه پایدار فرهنگی) دو اشکال اساسی دارد:

- اول اینکه این اصطلاح، نقش "سازنده" فزهنگ را نادیده می گیرد؛ اگر نقش فرهنگ "پایدار کردن" توسعه است، این پرسش همچنان باقی است که ماهیت این توسعه چیست؟

در واقع، محور قرار دادن مفهوم "توسعه پابدار از لحاظ فرهنکی" نقش بنیادی فرهنگ را در قضاوت و ارزیابی توسعه نادیده می گیرد و فرهنگ را به ابزاری برای توسعه پایدار بدل می سازد بی آنکه مسئله تبیین خود توسعه را در نظر بگیرد، یعنی فرهنگ تا حد یک عنصر تزئینی و یک ابزار مطلوب و مورد ستایش برای توسعه "پایدار " تنزل می کند و از سوی دیگر، توسعه نیز به طور مستقل تبیین می شود.

- اما این اصطلاح از جنبه دیگری نیزمشکل آفرین است. بنا به تعریف، فرهنگ عنصزی است پویا و زنده، که طی سده ها پیوسته در حال تغییر شکل بوده اسنت. بیان ضمنی و ناصریح اینکه فرهنگ از ضروزتهای توسعه پایدار تبعیت می کند؛ به معنای آن است که امکان و آزادی رشد و توسعه را از فرهنگ بگیریم و به شیوه ای ناشیانه آن را در چاچوبی بسیار تنگ و محافظه کارانه محصور کنیم. مثال می زنم، به عنوانی ما ادعای تکمیل محیط زیست را نداریم، بلکه صرفا خواستار حفظ آن و تا حد ممکن، بازگشت به مرحله پیشین طبیعت ایم. در این راستا، فرهنگ صرفا گنجینه ای برای دفاع و محافظت نیست بلکه سرچشمه ی نیروی خلاق ما در این راستا و عامل پیشرفت انسانی است و به همین خاطر نقش پایدار کردن توسعه نقشی فرعی و کم اهمیت برای فرهنگ است.

با کنار گذاشتن برداشت صرفا ابزاری از فرهنگ و نقش سازنده و خلاق آن، توسعه را در قالبی درک می کنیم که شامل توسعه ی فرهنگی هم هست و به فرهنگ جایگاه واقعی اش رادر بطن پویایی توسعه می دهیم.

اگر قرار است قرار است فرهنگ چنین نقش موثری داشته باشد، نباید آن را چون سنتی ثابت و تغییر ناپذیر تلقی کرد؛ بلکه باید آن را فرآیندی شکل پذیر دانست که می تواند خود را با وضعیت های نوین تطبیق دهد و در عین حال انسجام و پیوستگی بنیادی خاصی را حفظ کند. شاید باید بتواند خرافات، عادات و تمایلات دست و پا گیر را از حیات خود بپیراید و از جامعه های دیگر- در جهت تجدید حیات و بیان آزادانه خویش- معیارهای کارآمدی را وام بگیرد تا ارزش خود را به ثبوت برساند.

اما بدون شک در این چیز تازه ای نیست. آیا فرهنگ های با طراوت امروزی همان هایی نیستند که از فسیل شدن پرهیز دارند و به جای متوقف کردن زمان کوشیده اند در آن ریشه بدوانند، توان باروری بیابند تا از این راه همیشه جوان بمانند؟ ...یک پیشنهاد برای جلوگیری از زوال و افت شهر ونیز، برای ساکنان دائمی آن، جلب نظر هنرمندان به زندگی و کار در این شهر و همچنین تمرکز صنایع فرهنگی و توسعه موسسات فرهنگی در پیرامون زیرساخت فرهنگی موجود در شهر است. گام دیگر در راه عملی کردن این طرح، برنامه ی شهر فرهنگ اتحادیه اروپاست. در ابتدا شناسایی آن شهرهای اروپایی بود که از نظر زندگی فرهنگی الگو هستند، اما به مرور تبدیل به برنامه ای شد که برای پیشرفت و ارتقای کیفیت فرهنگی شهرها انگیزه ایجاد کرد. کوشش موفقت آمیز گلاسکو برای تبدیل شدن به شهر فرهنگ اروپایی، در سال 1990 از همه سو به عنوان نقطه عطفی در تجدید حیات شهری و در نتیجه به نوعی توسعه پایدار محسوب شد.

لینک
شنبه، 2 دى، 1385

+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم آذر 1386ساعت 15:46  توسط عبدالحق  | 

زنان در جامعه امروزی

• زينب رنجبر قاضى دادگسترى تهران و مدرس دانشگاه

ورود صنعت و تكنولوژى به زندگى بشر و تحولات فكرى و رشد اجتماعى و تأثيرات آن در روند زندگى با طى فرازها و نشيبها مسيرى را طى مى كند كه در آن داعيه رفع هرگونه تبعيض و تمايز بين زنان و مردان را دارد. اجتماعات بشرى از دو جنس زن و مرد تشكيل شده است و جنسيت واقعيتى انكارناپذير در نظام خلقت است و تفاوت در جنسيت راز بقا را در خود دارد كه اعجاز آفرينش است و تبعيض ضد عدالت و برخلاف فلسفه آفرينش است.
خلفت زن و مرد بر محور عدالت و مدار انسانيت است. اصول انسانى براى زن و مرد در كلام وحى به يك گونه ترسيم شده است و انسان براى رسيدن به سر منزل مقصود و قرب الى الله بايد در اين محور و مدار حركت نمايد. دين اسلام در يك ديد كلى عنايت به برابرى موقعيت زن و مرد دارد و تنها تقوى را نشانه برترى و امتياز انسانى از انسان ديگر قرار داده است اما آموزه هاى تاريخى بازگوكننده واقعيت هاى تلخى از نابرابرى هاى جنسيتى و جريان هاى فرادستى و فرودستى و اعمال زور و خشونت و نگاه هاى تبعيض آميز است كه در طول تاريخ در همه جاى دنيا جريان داشته است.
هرچند كه بشر امروز به اشتباه گذشتگان خود پى برده است اما تجربه نشان مى دهد كه سنت هاى كهن در لباس عادات،  آداب و رسوم و از طريق خرافات حاكم بر جوامع گاه حتى جلوه مذهبى نيز به خود گرفته است.
با آنكه تحول فكرى و رشد اجتماعى در حدى است كه ارزشهاى متعالى انسانى جايگزين بسيارى از نظام هاى مذموم گذشته شده است نقش زنان نيز همزمان با تغييرات زيادى همراه بوده است و شتابى كه جوامع در چند دهه اخير پيدا كرده اند زنان را وارد عرصه هاى اجتماعى در ابعاد مختلف كرده است و اين تغييرات مى تواند بر قوانين براساس نقش هاى اجتماعى، اقتصادى تأثير بگذارد. نقش هاى اجتماعى و اقتصادى زن مسلمان امروزى با گذشته متفاوت شده است و اكنون بخشى از مسؤوليت فرهنگى اجتماعى، اقتصادى و... به عهده زنان است و بر نقش هاى كليشه اى زنان خط پايان كشيده است. اين تحول در حدى است كه هم اكنون زنان در سه سطح متفاوت خانواده، جامعه و در مقياس جهانى ايفاى نقش مى كنند به همين دليل يكى از نگرش هاى جوامع دينى، دفاع از ارزش هاى دينى و ضرورت عينيت بخشيدن به نگرش هاى دينى در حل مسائل جنسيتى است.
بالا رفتن سطح تحصيلات زنان انتظارات و توقعاتى را در رفع تبعيض هاى ناروا و اصالت دادن به ارزش هاى انسانى و توجه به مسائل و مشكلات آنان ايجاد نموده است كه دولت ها در مقام ايفاى رسالت خود و در پاسخ به نيازهاى اين قشر از جامعه بايد توجه به حقوق زنان را از وظايف خود قرار دهند.
در جامعه اسلامى ما نيز، زن مسلمان امروزى از نظر شعور اجتماعى و درك و فهم اجتماعى با گذشته متفاوت است. امروزه بيش از هر زمانى اجتهاد و فقه شيعه مسؤوليت خطيرترى دارد به لحاظ اينكه فقه شيعه مسؤول پاسخگويى به بسيارى از مسائل و معضلات اجتماعى است و اين امكان وجود دارد كه درباره بسيارى از موضوعات مطرح پيرامون حقوق زنان بازنگرى و با تجديدنظر در آن اصلاحاتى انجام پذيرد.
پويايى فقه شيعه و انطباق پذيرى آن در ظرف مكان و زمان براى پاسخگويى به نيازهاى موجود پس از انقلاب اسلامى فرصتى فراهم آورده است تا غبار ابهام را از مسائلى كه اذهان را به خود مشغول مى داشت زدوده شود به برخى ابهامات پاسخى روشن داده شده است و برخى ديگر نيازمند پاسخگويى هستند از اين رو با توجه به فضاى مستعدى كه براى طرح مسائل و نيازها و واقعيت هاى موجود وجود دارد و استعداد پاسخگويى و رفع ابهام توسط فقها و عالمان گرانقدر دينى جاى آن دارد تا مسائل به روشنى مطرح شوند تا پاسخى شفاف بگيرند. يكى از مسائلى كه ذهن جامعه زنان را مشغول كرده است و انديشمندان به غور و بررسى مسأله مى پردازند شايستگى و عدم شايستگى زنان براى احراز مقام قضاوت است هر چند اين موضوع بارها مطرح و يا بدان پاسخگويى شد ولى هنوز مى تواند از زواياى ديگرى بدان پرداخته شود. ما نيز با استفاده از فرصت موجود به طرح مجدد آن مى پردازيم باشد كه در نظر آيد.
قوانين اساسى اكثر كشورهاى اسلامى كه هم متأثر از حقوق بين الملل و هم نوعاً وفادار به قوانين اسلامى هستند، قائل به تساوى اصولى بين زن و مرد هستند.
قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران نيز در ديباچه خود منزلت والايى براى زن قائل شده و وعده مى دهد كه حقوق زنان را بيش از پيش استيفا نمايد زيرا كه شأن اسلام مخالف با ظلم به زنان و ناديده انگاشتن حقوق آنان است و بدين صورت مخالفت خود را با اجحافى كه در سابق به زنان شده است اعلام مى دارد و درصدد جبران آن است و اينك در پناه اسلام و جمهورى اسلامى زنان به مراتب بالايى دست يازيده اند در حوزه هاى علميه به درجه اجتهاد رسيده اند در دانشگاه ها مدارج علمى بالايى را كسب نموده اند عناوين مختلف كه شايد روزگارى براى زنان دست نيافتنى و يك آرزو بود اكنون محقق شده است و در جامعه اسلامى ما زنان با عنوان پزشك متخصص و اساتيد مجرب در مراكز علمى و وكيل دادگسترى و معمار و مهندس و نظريه پرداز و بسيارى از عناوين برجسته ديگر كه در اجتماع مشغول فعاليت مى باشند و در كنار همه اين عناوين فعاليت در حوزه خانواده و مادرى و همسرى را اولين و اصلى ترين وظيفه خود مى دانند و بدين لحاظ بعضى از قوانينى كه در زمان عدم مشاركت زنان در مسائل اجتماعى حاكميت داشتند اكنون با تغيير نظام اجتماعى مورد ترديد و پرسش واقع شده اند به عنوان مثال دليل قوام بودن مرد را انديشمندان مديريت اقتصادى مرد در خانه دانسته اند و از آثار الزام مرد به پرداخت نفقه به همسر و فرزندان. در اين صورت تكليف مردى كه در پرداخت نفقه كوتاهى مى كند و زن براى حفظ و دوام زندگى و جلوگيرى از آثار مخرب آن بر آينده خانواده و فرزندان به ناچار در تهيه معاش همكارى مى كند يا در بعضى مواقع مرد از زن نفقه دريافت مى كند تكليف چيست آيا زن همچنان بايد تحت مديريت چنين مردى باقى بماند.
در عرصه سياستگذارى براى زنان عنايت ويژه به جايگاه اجتماعى زنان و دخالت و مشاركت زنان در عرصه هاى سياسى، اجتماعى و اقتصادى اجتناب ناپذير است. زنانى كه يك تاريخ ظلم را به دوش كشيده اند اكنون به مدد جمهورى اسلامى و عالمان نوانديش خواهان جبران مافات هستند اسلام عزيز در زمان ظهور و تكوين با حساسيت غيرقابل وصفى به مسائل آنان پرداخته است و آنان را در چتر حمايت خود گرفته است اما با كمال تأسف در مسير تاريخ و زمان حاكمان جور كه از اسلام و مسلمانى فقط نفع خود را مى طلبيدند و به احياى رسوم جاهلى همت مى گماشتند در مورد زنان نيز چنين شد و نگرش زن ستيزانه و اقتدار مردانه را ادامه دادند اما اكنون زمان آن رسيده است كه زنان نيز بتوانند شاهد ثمرات شيرينى باشند كه بذر آن در صدر اسلام توسط كلام خدا پاشيده شده است. پاسخگويى به مسائل زنان يعنى بارورى همان نهالى كه در صدر اسلام روييده شده است. با اين رويكرد بررسى و نقد ديدگاه ها در خصوص مسأله قضاوت زنان با توجه به تغيير بنيادين شرايط و اوضاع واحوال نيازمند نگاهى نو و انعطاف پذير در مقابل شرايط جديد حاكم بر اداره جامعه و مديريت به شيوه جديد بايد باشد. درست است كه منصب قضاوت از شؤون و مناصب حكومت اسلامى است و يك نوع ولايت است ولى لزوماً نفى كننده شايستگى زنان در پذيرفتن اين مسؤوليت نيست . در مقاله بعدى بحث قضاوت زنان در ايران و ساير كشورها را با توجه به تحولات بنيادين شرايط جامعه بررسى خواهيم نمود.
+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم آذر 1386ساعت 15:44  توسط عبدالحق  | 

فرهنگ شهر وندی

رشته شهرسازی

توسعه شهرنشینی و رشد شهرها و شهرگرایی در سده اخیر، روز به روز به مسایل شهری ابعاد جدیدتری بخشیده است. امروزه مراقبت و هدایت توسعه شهری و ساماندهی مناطق پیرامون شهری از اهمیت ویژه ای برخوردار گشته است.
طی دهه های 1335- 1375 تعداد شهرهای ایران سه برابر شده و پیش بینی می شود که در سال 1400 شمسی این تعداد باز هم دو برابر گردد. تداوم این

رشته شهرسازی

توسعه شهرنشینی و رشد شهرها و شهرگرایی در سده اخیر، روز به روز به مسایل شهری ابعاد جدیدتری بخشیده است. امروزه مراقبت و هدایت توسعه شهری و ساماندهی مناطق پیرامون شهری از اهمیت ویژه ای برخوردار گشته است.
طی دهه های 1335- 1375 تعداد شهرهای ایران سه برابر شده و پیش بینی می شود که در سال 1400 شمسی این تعداد باز هم دو برابر گردد. تداوم این روند در آینده، مراقبت و هدایت توسعه های شهری را در دستور کار قرار داده و بر تربیت نیروی انسانی آگاه و کارآ در سطوح مختلف شهرسازی تأکید می کند.
با توجه به این واقعیات، حرفه شهرسازی در مقطع کارشناسی به عنوان تخصصی میان رشته ای با تمام زمینه های علمی پایه ای و اصلی شهرسازی در تحصیلات دانشگاهی معنا می یابد. در این مقطع تقویت مهارت های فنی و کاربردی و همچنین آماده سازی زمینه برای دوره تحصصی کارشناسی ارشد شهرسازی و تربیت نیروی انسانی کارا در سطوح مختلف اجرایی کشور در دستور کار قرار می گیرد.
آموزش در دوره کارشناسی شهرسازی زمینه ای مناسب برای ساماندهی و هدایت توسعه و حفاظت و بهره وری از منابع موجود و بالقوه محیطی در نقاط شهری را فراهم می آورد. تأسیس این دوره ضمن تحول و ارتقاء کیفی آموزش تخصصی دوره های کارشناسی ارشد ناپیوسته شهرسازی، دگرگونی کیفی در آموزش دوره های دکتری شهرسازی را نیز فراهم کرده و مایه توسعه فنی و علمی شهرسازی در جهت همگامی با رشد و تحول کشور خواهد گردید.
کارشناسی شهرسازی عبارت از مجموعه آگاهی علمی، فنی در سطح آموزش هیا عمومی حرفه شهرسازی است. دانش آموختگان این دوره قدرت اجرایی طرح سکونتگاه های شهری و یا در حال شهری شدن را در چارچوب آموزش های خود دارا بوده و آمادگی لازم را در تهیه طرح های شهری با گروههای تخصصی خواهند داشت. این فارغ التحصیلان همچنین با کسب آگاهی ها و مهارت های علمی- فنی، در تهیه طرح های شهری همکاری فعال داشته و شرایط لازم و پایه ای را برای ورود به دوره های تحصیلات تکمیلی شهرسازی واجد خواهند بود.

دوره کارشناسی شهر سازی در پی تحقیق بخشیدن به موارد زیر است:

1) گسترش دانش و مهارت شهرسازی به منظور تربیت نیروی انسانی آگاه و کارآ که بتواند در خدمت رشد و تحول همه جانبه کشور قرار گرفته و نظارت و مراقبت بر توسعه پایدار شهری براساس طرحهای مصوب را بر عهده گیرد.
2) تربیت کارشناسانی که بتوانند رابطه مناسب بین برنامه های اجتماعی- اقتصادی و توسعه ای را در اجرای طرحهای شهری فراهم آورند و بر اجرای طرحها و برنامه های توسعه نظارت نموده و در ارتقاء کیفیت و کارآیی محیط های شهری موثر افتند.
3) زمینه های علمی و فنی دوره های تخصصی شهرسازی را تقویت کرده و کارشناسی ارشد گرایش برنامه ریزی شهری و طراحی شهری را به سوی حرفه ای تر شدن سوق دهند.

بازار کار

شهر سازی در عین تخصصی بودن، دارای خصلت میان رشته‌ای است و با زمینه‌های گوناگون در سطوح روستائی، شهری و منطقه‌ای از یکسو و سطوح فنی و انسانی و محیطی از دیگر سو در ارتباط می‌باشد.
کارشناسان شهرسازی می‌توانند در فرایند ساماندهی و بهبود فضاهای زیستی و محیط‌های زندگی نقش مؤثر داشته، با ارائه طرح‌های مختلف در مدیریت طرح و برنامه‌ریزی و اجرای این فضاها مشارکت نمایند.
این کارشناسان نسبت به آموخته‌های خود قادر به تهیه طرح و برنامه برای مناطق شهری و روستائی بوده، عملا در فرایند شهرسازی نقش و وظیفه حرفه‌ای خویش را ایفا خواهند کرد.
کارشناسان شهرسازی با توجه به آموخته‌های خود می‌توانند در نها‌دهای مختلف شهرسازی مانند دفاتر شهرسازی و فنی شهرداری‌ها ، دفاتر فنی وزارت کشور، ادارات کل مسکن و شهرسازی، دادگستری، دفاتر فنی جهاد کشاورزی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، دفاتر مهندسین مشاور شهرسازی و سایر نهادهای مربوط با اجرای طرح‌های شهری کشور به کار بپردازند.
دانش آموختگان این دوره قدرت اجرایی طرح سکونتگاه های شهری و یا در حال شهری شدن را در چهار چوب آموخته‌های خود دارا هستند و آمادگی لازم را در تهیه طرح‌های شهری با گروههای تخصصی خواهند داشت.
این رشته ارتباط نزدیک با برخی از رشته‌های مهندسی بخصوص رشته‌های معماری، عمران، مکانیک (تاسیسات) و همچنین علوم اجتماعی، روانشناسی، جامعه شناسی، اقتصاد و... دارد.

پینوشت: roshd.ir

روند در آینده، مراقبت و هدایت توسعه های شهری را در دستور کار قرار داده و بر تربیت نیروی انسانی آگاه و کارآ در سطوح مختلف شهرسازی تأکید می کند.
با توجه به این واقعیات، حرفه شهرسازی در مقطع کارشناسی به عنوان تخصصی میان رشته ای با تمام زمینه های علمی پایه ای و اصلی شهرسازی در تحصیلات دانشگاهی معنا می یابد. در این مقطع تقویت مهارت های فنی و کاربردی و همچنین آماده سازی زمینه برای دوره تحصصی کارشناسی ارشد شهرسازی و تربیت نیروی انسانی کارا در سطوح مختلف اجرایی کشور در دستور کار قرار می گیرد.
آموزش در دوره کارشناسی شهرسازی زمینه ای مناسب برای ساماندهی و هدایت توسعه و حفاظت و بهره وری از منابع موجود و بالقوه محیطی در نقاط شهری را فراهم می آورد. تأسیس این دوره ضمن تحول و ارتقاء کیفی آموزش تخصصی دوره های کارشناسی ارشد ناپیوسته شهرسازی، دگرگونی کیفی در آموزش دوره های دکتری شهرسازی را نیز فراهم کرده و مایه توسعه فنی و علمی شهرسازی در جهت همگامی با رشد و تحول کشور خواهد گردید.
کارشناسی شهرسازی عبارت از مجموعه آگاهی علمی، فنی در سطح آموزش هیا عمومی حرفه شهرسازی است. دانش آموختگان این دوره قدرت اجرایی طرح سکونتگاه های شهری و یا در حال شهری شدن را در چارچوب آموزش های خود دارا بوده و آمادگی لازم را در تهیه طرح های شهری با گروههای تخصصی خواهند داشت. این فارغ التحصیلان همچنین با کسب آگاهی ها و مهارت های علمی- فنی، در تهیه طرح های شهری همکاری فعال داشته و شرایط لازم و پایه ای را برای ورود به دوره های تحصیلات تکمیلی شهرسازی واجد خواهند بود.

دوره کارشناسی شهر سازی در پی تحقیق بخشیدن به موارد زیر است:

1) گسترش دانش و مهارت شهرسازی به منظور تربیت نیروی انسانی آگاه و کارآ که بتواند در خدمت رشد و تحول همه جانبه کشور قرار گرفته و نظارت و مراقبت بر توسعه پایدار شهری براساس طرحهای مصوب را بر عهده گیرد.
2) تربیت کارشناسانی که بتوانند رابطه مناسب بین برنامه های اجتماعی- اقتصادی و توسعه ای را در اجرای طرحهای شهری فراهم آورند و بر اجرای طرحها و برنامه های توسعه نظارت نموده و در ارتقاء کیفیت و کارآیی محیط های شهری موثر افتند.
3) زمینه های علمی و فنی دوره های تخصصی شهرسازی را تقویت کرده و کارشناسی ارشد گرایش برنامه ریزی شهری و طراحی شهری را به سوی حرفه ای تر شدن سوق دهند.

بازار کار

شهر سازی در عین تخصصی بودن، دارای خصلت میان رشته‌ای است و با زمینه‌های گوناگون در سطوح روستائی، شهری و منطقه‌ای از یکسو و سطوح فنی و انسانی و محیطی از دیگر سو در ارتباط می‌باشد.
کارشناسان شهرسازی می‌توانند در فرایند ساماندهی و بهبود فضاهای زیستی و محیط‌های زندگی نقش مؤثر داشته، با ارائه طرح‌های مختلف در مدیریت طرح و برنامه‌ریزی و اجرای این فضاها مشارکت نمایند.
این کارشناسان نسبت به آموخته‌های خود قادر به تهیه طرح و برنامه برای مناطق شهری و روستائی بوده، عملا در فرایند شهرسازی نقش و وظیفه حرفه‌ای خویش را ایفا خواهند کرد.
کارشناسان شهرسازی با توجه به آموخته‌های خود می‌توانند در نها‌دهای مختلف شهرسازی مانند دفاتر شهرسازی و فنی شهرداری‌ها ، دفاتر فنی وزارت کشور، ادارات کل مسکن و شهرسازی، دادگستری، دفاتر فنی جهاد کشاورزی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ، دفاتر مهندسین مشاور شهرسازی و سایر نهادهای مربوط با اجرای طرح‌های شهری کشور به کار بپردازند.
دانش آموختگان این دوره قدرت اجرایی طرح سکونتگاه های شهری و یا در حال شهری شدن را در چهار چوب آموخته‌های خود دارا هستند و آمادگی لازم را در تهیه طرح‌های شهری با گروههای تخصصی خواهند داشت.
این رشته ارتباط نزدیک با برخی از رشته‌های مهندسی بخصوص رشته‌های معماری، عمران، مکانیک (تاسیسات) و همچنین علوم اجتماعی، روانشناسی، جامعه شناسی، اقتصاد و... دارد.

پینوشت: roshd.ir

+ نوشته شده در  یکشنبه یازدهم آذر 1386ساعت 15:41  توسط عبدالحق  |